1 September
Tiếp tục đọc “Chết trong ngày Chúa Nhật” Nguyễn Nguyên
Phước, chẳng hứng thú lắm, như thể khi viết cuốn tiểu thuyết này NNP mang đầy
tham vọng, những tham vọng của một cây bút còn non nớt.
Đã ba hôm nay tôi thực hiện việc cắt giảm thuốc hút, mỗi
ngày 7 điếu, không biết khi nào mới hết phong tỏa… Cùng lắm tôi chỉ cầm cự được
đến ngày 18 tháng này. Tôi cố bằng mọi cách duy trì 7 điếu thuốc một ngày, nếu
cố nữa tôi sẽ rút xuống còn 6 điếu, như thế sẽ thêm được vài ngày nữa. Mọi việc
phải được tính toán kỹ hơn.
3 September
Kết thúc “Chết trong ngày Chúa Nhật”, không có gì lưu lại
nhiều trong đầu, một mớ hỗn loạn, quá nhiều tham vọng… Đọc xong tôi có ngay cảm
giác thèm đọc những truyện có đầu đuôi hẳn hoi kinh khủng.
Giờ thì tôi đầy đủ, mua được thuốc lá và café, chẳng
thiếu thứ gì… Tôi chẳng hề có ý muốn tình trạng này chấm dứt, như mọi người, chưa biết
khi trở lại bình thường sẽ như thế nào, hẳn cũng không có gì đáng mong đợi quá,
các quán café đã đóng cửa, chúng có mở lại?
4 September
Bắt đầu đọc “Rễ trời”, dù chưa có ý định hay đường dẫn
nào để bắt đầu với Romain Gary, hẳn vì không còn gì để đọc… Lại một quyển sách
rơi vào đầu?
5 September
Hôm nay có tin phải chích Vero Cell mới được đi làm lại…
Cảm giác bị hiếp dâm nhưng được kẻ kia bảo đảm an toàn vì sử dụng bao cao su
đúng cách. Những bậc tri thức lắm mồm không còn lên tiếng. Sau khi đã bị ép
chích thứ vaccine ấy rồi, liệu tôi còn nguyên vẹn? Một nỗi nhục không thể quên.
Nhưng chẳng phải rốt cuộc thứ rác rưởi ấy nếu có ai phải hứng lấy thì phải là
những kẻ như tôi sao? Một kẻ ở ngoài.
Đọc “Rễ trời”. Tôi nghĩ đến cuốn tiểu thuyết của NNP, tại
sao tôi lại đọc nó nhỉ? Rốt cuộc với lối viết rối bời ấy nhà văn muốn thể hiện
điều gì? Như thể xem một màn trưng bày nghệ thuật sắp đặt, cái này đặt liền cái
kia, cạnh đó lại là một cái khác, rối rắm lẫn lộn. Những dòng lặp lại như ký
hiệu, tôi phải làm sao với chúng đây? Nếu dò mắt đọc theo từng chữ hẳn phải
ngẫn lắm, nhưng khi viết ra tác giả có muốn để ta đọc hết chăng? Những lặp lại
vô nghĩa mô phỏng suy nghĩ, nhưng dường như thiếu vắng hẳn nghệ thuật, như một
kiểu tiên phong phá phách, nhưng phá cái gì nhỉ? Phá sạch mọi thứ chỉ chừa lại
cái cần phải phá đi? Và quá nhiều tham vọng. Dù sao nó cũng làm cho tôi một
việc, đó là nhận ra, với tôi, lối kể thông thường có đầu đuôi hẳn hoi nhất định
vẫn hấp dẫn tôi hơn, việc gì tôi phải bắt mình đọc một thứ như thế? Một lối
biểu hiện quá đà nhưng không thoát được ra khỏi những mô phỏng đơn sơ nhất.
11 September
Đọc “Rễ Trời” và “Một ví dụ xoàng” Nguyễn Bình Phương.
Đọc để trả thù cái quãng thời gian vô nghĩa với “Chết trong ngày Chủ nhật”.
Những chuyện cấu tứ hẳn hoi, tôi thà giữ rịt lấy kiểu chuyện kể thông thường ấy
nếu không có một nhu cầu phá hủy đi câu chuyện, còn hơn lao đầu vào thứ tiểu
thuyết lai nghệ thuật sắp đặt ấy… Tôi hoàn toàn không có cái nhu cầu tự làm
mình trở nên độc đáo như thế, dù sao những tham vọng kỳ khôi theo kiểu NNP ấy
cũng chỉ là chuyện riêng tư mà thôi, phải che chắn lại cho khéo chứ.
Tay tôi đau rã, chỗ bả vai phải, từ khi đem máy về nhà
làm, đây đã là đợt thứ ba… Kéo theo đó là đau bụng và cảm giác rã người như bị
ốm… Hẳn là cái ghế quá thấp.
Tôi tự hẹn mình trễ nhất là cuối tháng 9 này sẽ chích,
loại nào mặc kệ, những tháng cuối năm sắp tới, không thể để chúng nhòe nhoẹt
lẫn lộn chung với các tháng hè này… Rốt cuộc đây không hẳn là một quyết định,
chẳng còn cách nào khác. Một chỗ làm mới và một chỗ ở mới, thật cần thiết cho
tôi. Một căn phòng trống để đi lại trong đó…
Và quan trọng là không để vướng một ảo tưởng nào trong
đầu.
13 September
Tiếp tục “Rễ trời”, đã xong “Một ví dụ xoàng”, Nguyễn
Bình Phương.
15 September
Liệu tôi có thể đọc toàn bộ một tác giả nào không? Đến
một lúc nào đó tôi phải dẹp bỏ những thứ ngăn trở tưởng tượng để cố thử. Một
vài nhà tiểu thuyết Việt Nam… Nguyễn Bình Phương, về cơ bản thì tiểu thuyết tôi
đã đọc hết, thơ thì chưa đụng. Sắp tới tôi sẽ đọc lại tất tật của NBP. Khái Hưng thì khó
khăn hơn, những tiểu thuyết quan trọng đã đọc hết, chỉ còn thiếu Thừa tự, các
truyện ngắn sau này… Các bài xã luận và kịch của Khái Hưng hoàn toàn chưa
đọc gì. Nguyễn Tuân, còn chưa đọc Quê Hương, Nguyễn… Tôi có cơ may
nào với các nhà văn nước ngoài không? Bruno Schulz, tôi cần kiên trì thêm, hai
tập truyện ngắn. Marcel Proust, thôi đừng bàn…
“Rễ trời” cho thấy độ lớn của Romain Gary, thật kỳ lạ ở
Việt Nam, ngoài Nhị Linh thì tất tật những người khác ít nhiều tránh né, nhất
quyết gắn liền ông với việc hai lần đoạt giải Goncourt. Có thể vì lối viết của
ông không có gì là cách tân về hình thức, nhưng thứ ấy đâu phải quan trọng? Bản
thân tôi trước khi mở ra cuốn Rễ trời, cũng vì không còn nhiều sách để đọc,
hoàn toàn không có một ý nghĩ gì về ông, những sáo mòn đê tiện vẫn đầy ắp chung
quanh, ta nhận ra chúng rõ ràng nhưng cái chúng che mờ thì hoàn toàn ta không
căn cứ vào đâu để biết được… Một sự tránh né trên diện rộng? Dường như cả ông
Trần Tiễn Cao Đăng, người ra rả về những văn chương cao cấp, nhất
quyết bảo vệ động vật và tự nhiên… cũng không nói gì về
Romain Gary hay Rễ Trời. Có lẽ tên tuổi ông chỉ ở mức nổi tiếng và cũng phải
nói ông chưa chết quá lâu, chưa thể trở thành những huyền thoại như Marcel Proust
hay Dostoievsky, cũng không tự tỏ ra mình độc đáo như những nhà văn đương đại,
không có lối biểu hiện quá nhiều, thành thử người ta tránh né, như thể ai cũng
thấy đó là một nhà văn tầm cỡ nhưng nếu họ nhắc đến cái tên ông ở chỗ khác thì không có
vẻ sẽ được kính sợ…
18 September
Đã xong “Rễ trời”, tiếp tục với “Lời hứa lúc bình minh”.
Chuyến phiêu lưu cùng với Morel và lũ voi đã kết thúc.
Nhưng nói cho đúng thì đây không phải là một tiểu thuyết phiêu lưu, và hành
trình của Morel không hẳn là trong tâm của cả câu chuyện. Một cuốn tiểu thuyết
về lũ voi, nhưng cũng có thể xem nó viết về chính văn chương… Còn gì rõ ràng
hơn về văn chương nữa đây, một ảo tưởng đẹp như tự do của lũ voi, một ảo tưởng
hoang đường và có vô vàn cái cớ khác nhau để khiến nó tiêu tan, nhưng rốt cuộc
vẫn là một sự thật không thể chối cãi, một điều rõ ràng hiển nhiên và mãi cứ ở
đó. Voi, bạn của con người, điều này viết trong sách giáo khoa dạy cho lũ trẻ
con các nước tiến bộ, nó đúng, dù luôn sẵn sàng bị quên đi, gần như chẳng hề
liên quan đến thực tế trong cuộc sống cộng đồng người, vì chẳng phải ở đâu cũng
có voi, chẳng dễ để ai cũng biết về chúng và hiểu được tự do như một con voi
cồng kềnh vụng về là như thế nào, bởi vậy luôn dễ tuột đi mất để rốt cuộc trở
thành một sáo ngữ. Nhưng không thể phủ nhận sự tồn tại của chúng. Và Morel
không muốn chuyện đó xảy ra. Việc làm của Morel là một ảo tưởng lớn, và chính
bản thân anh hiểu rõ rằng tầm quan trọng của các ảo tưởng, nó đã cứu sống anh
và các bạn trong trại lao động, không chỉ về bọn voi mà họ bịa ra với nhau, mà
còn những ảo tưởng riêng của từng người, như anh bạn nhạc công chơi cả một công
xe cho riêng mình, hay người phụ nữ tưởng tượng mà bọn họ nhất loạt tôn
trọng... Và Morel quyết để cho hình tượng về mình, tổ tiên của voi – theo cách
người ta phong cho anh, mãi tồn tại dù với bất cứ giá nào, dù nó có bị bóp méo
tới đâu chăng nữa anh cũng chấp nhận, để người ta nhớ đến một điều mà bằng cách
này cách khác luôn bị che mờ, voi là bạn của con người. Nhìn chung đó là bước
khởi đầu của anh, trước tiên là voi… Anh không bất ngờ việc người ta không tin,
đây là điều hiển nhiên, đầy rẫy những sự mù mờ vây bủa quanh anh, như thể chúng
vẫn luôn thế ở những nơi tồn tại một sự thật hết mực khiêm nhường. Chỉ có Minna
là hiểu anh, chẳng cần lời lẽ, bản thân cô cũng chẳng thể trình bày cho rõ
được, nhưng cô hiểu anh thật rõ. Morel đối với cô giống như lũ voi đối với
Morel, cô đi theo anh bất chấp mọi thứ để anh có thể tiếp tục. Thoạt đầu cô
cũng như tất tật những người khác, chủ yếu nhìn nhận anh với thiện cảm hoặc sự
thông cảm, cùng một cách với sự ghét bỏ và phản đối. Theo lời cô, việc cô đi
theo anh là để làm anh quay lại hay bảo vệ anh, nhưng rốt cuộc cô đã thấy và đã
hiểu, một cách dứt khoát và sâu sắc, sự thật quá đơn giản nhưng tất tật đều gán
cho hành động của cô quá nhiều những lý lẽ thông thường mà họ có thể tưởng
tượng ra trong khi không thể tin vào điều đơn giản nhất. Ngay cả tình yêu cũng
được viện đến, cô yêu Morel, nhưng việc ấy không dính dáng gì đến hành động của
cô, cô hiểu về sự cần thiết của một ảo tưởng và muốn nó tiếp tục cho đến cùng.
Cô ở đó để anh đi đến cùng con đường của mình, chỉ có vậy. Quan trọng là ảo
tưởng ấy không được dừng lại. Và chẳng phải ai cũng hiểu được tầm quan trọng
của một ảo tưởng, nhưng nó vẫn luôn tồn tại, như văn chương vẫn tồn tại. Một
cuốn tiểu thuyết về sự tồn tại lỳ lợm một cách đáng ghét của văn chương…
Hẳn cuốn tiểu thuyết đã gợi lên ở đông đảo người đọc
những mặc cảm khó chịu đến mức người ta đồng loạt tránh né nó, thật đơn giản,
chẳng chút mẹo vặt, không một thủ pháp lắt léo nào giống như những tiểu thuyết
đương đại, và thật khó để chấp nhận một tài năng đơn giản nhưng lớn như thế,
đơn giản nhưng mắc lại trong cổ họng như xương cá… Việc đa số chọn cách phớt lờ
đi không còn là điều khó hiểu với tôi. Vậy là lại thêm một nhà văn nữa phát
hiện được trong năm nay, sau một pha giản dị tuyệt đẹp “Dưới ánh sao thu” của Knut
Hamsun. Không mấy khi gặp được những nhà văn lớn như thế.
Lời hứa lúc bình minh, cậu bé cảm nhận sự khốn khổ khi
nhận được một tình yêu lớn đến thế của người mẹ từ buổi bình minh cuộc đời… Lại
một cậu bé chẳng biết làm gì khác ngoài viết văn, nhưng cậu có một người mẹ bên
cạnh ủng hộ, thật may cái nhìn của bà với văn chương không đến mức quá bi đát
như hội họa, quan trọng là phải giữ mình khỏi các bệnh hoa liễu, bà nhắc cậu
bé, đề phòng từ cái mụn nhọt đầu tiên, còn lại thì thật đáng mơ ước…
19 September
Chiều
Trong ánh nhá nhem buổi chiều, tôi đọc “Lời hứa lúc bình minh”, trong đầu dần hình thành ý nghĩ về sự thiếu vắng một ảo tưởng lớn trong mình. Một ảo tưởng mà cả sự bất khả cũng như khả thi của nó đều lớn ngang nhau, để tôi quên tất tật những nhỏ mọn vặt vãnh đời thường, đứng lên trên chúng mà hướng tới nó. Cố gắng hết sức mình và thất bại với không một chút tiếc nuối về việc mình đã tỏ ra yếu đuối một lúc nào đó. Thường thì tôi bỏ cuộc từ sớm, những thứ bày ra lớn lao trong phút chốc nhưng vẻ xấu xí của nó ập đến ngay khiến tôi nản chí và bỏ bê. Tôi nhìn lại tình trạng của mình hiện giờ, bó chân tại căn nhà thuê chung, sống giữa những người lạ và những giọng lạ, đương nhiên chúng là bạn tôi từ hồi học đại học và giữa chúng tôi không có xích mích gì, dường như mọi thứ đều ổn thỏa, nhưng để nói một lần cho xong, chúng không có ở trong thế giới của tôi, tôi chẳng liên quan gì đến cái thế giới, rất có thể chính là thực tế, mà chúng xác quyết từ giây phút này đến giây phút khác trong đời bởi một sự vô tri mang hơi hướng thú vật. Ngoài ra thì tôi có một nghề để kiếm ăn, nhưng đó không phải là thứ tôi dồn hết tâm trí mình vào, chẳng còn ảo tưởng nào từ đó có thể làm tôi tin được nữa. Tôi bỏ cuộc ngay từ khi mới chập chững. Việc này tôi đã quen, tôi đã bỏ cuộc khá bộn lần, và ngay từ giai đoạn chưa cần cố gắng gì nhiều. Phần lớn tôi đổ lỗi cho sự chán ghét của mình trước thực tại, tôi bỏ khối thời gian để chỉ trích hay ngấm ngầm lên án chúng, nhưng cái khốn nạn là tôi không tìm ra một ảo tưởng nào đủ tầm cỡ thế chỗ cho những tầm thường mà mình gạt bỏ đi đó. Và những ý tưởng mà người khác ra sức cấy vào đầu tôi, cha mẹ hay một vài người bạn, cũng diễn ra theo kiểu tương tự, tức là tôi thấy chúng nhỏ bé và tầm thường ngay từ đầu, nhưng việc tìm ra một sự thay thế đủ khả năng, một ảo tưởng lớn, thì tôi chưa thể tìm ra được.
23 September
Đọc xong “Lời hứa lúc bình minh”, mấy trang cuối cứ nhòe
nhoẹt đi không tài nào tập trung được. Người sốt hầm hập. Sáng tiêm vaccine,
Astra, mọi thứ thật buồn cười với tôi và giờ thì tay đau nhói và đầu nóng bừng,
nhưng ít nhất cũng đã bỏ đi được một mối bận tâm.
30 September
Vết cắt vào tay không còn đau nữa và đang dần lành lại.
Sau khi hết sốt vì tiêm vaccine thì tôi tự cắt vào tay mình, một vết lạng trên
da gần chạm tới gân, tóm lại là một tai nạn ngu xuẩn khi rửa chén, và tôi sẽ
mang một cái sẹo ngu xuẩn. Tất cả những cái sẹo tôi có trên người đều là những
dấu ấn nho nhỏ của sự ngu xuẩn.
Chiều nay tôi đã nhắn tin cho chị Thúy, xin nghỉ việc.
Coi như mọi việc đã xong. Những ngày sắp tới tôi sẽ mang cảm giác gì đó như sự
hỗn loạn, sẽ có những thời điểm toang hoác chẳng biết làm gì, những giờ thừa
thãi phải trải qua. Những ngày này trời nóng hơn thường lệ, vài cơn mưa nhỏ
chẳng thể hạ nhiệt cũng như làm bớt đi cái cảm giác dính dấp khó chịu. Sáng mai
được coi như một thời điểm mới, một mốc của dịch bệnh, nhưng cũng như những cái
mốc khác, nó chỉ làm một việc là cho ta một ngày cụ thể, còn lại thì sự hỗn
loạn vẫn còn nguyên. Sẽ lại có những chuyện ngu xuẩn xảy ra.
Đã xong “Người Tuyết”, rất giải trí. Nhìn chung một cuốn
tiểu thuyết trinh thám nên như vậy, chỉ bị cái hơi quá dài.
