Nếu lỡ miệng nhắc đến Le Corbusier với ai đó - chẳng hạn một kiến trúc sư, và nhất là những người cứ nhau nhảu chủ nghĩa chủ nghĩa - khó mà tránh khỏi việc được nghe người ấy đọc thuộc làu năm điều... (một trong số đó liên quan đến cái cửa sổ, một cái khác, vườn trên mái).
(Riêng tôi thì đã tránh được sự lỡ miệng ấy, tức là phớt lờ Le Corbusier, trong một cuộc phỏng vấn kỳ quặc - kỳ quặc bởi nó làm tôi bất ngờ, khi mà tôi tưởng chừng đã chẳng còn có thể bị làm cho bất ngờ trong các cuộc phỏng vấn nữa; người ngồi đối diện tôi khi ấy bỗng dưng - sau khi hỏi tôi một câu mà tôi hy vọng cái nhìn trực diện kéo dài một vài giây của mình có thể làm cho người ấy hiểu rằng thực sự cần phải hỏi mấy chuyện vớ vẩn như vậy hay sao, đương nhiên đó là một hy vọng hão huyền - hỏi tôi về cái anh ta gọi là chủ nghĩa công năng, đó chính là cụm từ anh ta nói; lúc ấy còn quá sớm - một buổi sáng - để mà tôi yên tâm thả mình vào nỗi nghi ngờ, lúc nào cũng sẵn có, rằng anh ta thuộc vào cái đám mở miệng ra là chủ nghĩa: chúng không nói cái từ ấy nhiều lắm, nhưng một khi đã hé ra thì biết ngay đó là cái loại gì, chẳng hạn bên bàn sửa đồ án trong họa thất, hoặc trên một cái bục, hoặc ở những tình huống mà rõ ràng nó được kỳ vọng sẽ ghim vào một ấn tượng nào đó nơi người nghe - một thứ kỳ vọng chẳng bao giờ quá rõ rệt, tức là hoàn toàn có thể chối phắt, mà chỉ thảng hoặc hiện lên, ngay trên mặt một số người, trong đó đương nhiên có các kiến trúc sư; và đương nhiên đã nói thế rồi thì phải thêm rằng chẳng phải chỉ có mỗi chủ nghĩa không thôi, mà còn, chẳng hạn, bài toán, phát triển, chuyên nghiệp, và cả làm chủ... (có các ông chủ trong tiểu thuyết của Robert Walser, và trong quyển tiểu thuyết về việc chết đi chết lại của Céline cũng thế; tư duy làm chủ (một tín điều đã cũ, nhưng đến giờ chẳng phải là không còn được tuyên xưng): đương nhiên được phát ra trong các bối cảnh cần phải khai sáng cho đám những kẻ mà nghề của họ được xác định là làm công, nhưng, điều này cũng hiện lên rõ quá còn gì, đó chính là một cách nói khác của việc chỉ muốn nằm thượt, rằng cái công việc khốn nạn này đã ngấy tới cổ; ở đây đương nhiên không chỉ có bóng dáng các kiến trúc sư mà còn các Việt kiều, và chuyện ấy đôi khi diễn ra thế này: thoạt tiên các Việt kiều làm công sợ chết khiếp trước các ông chủ, cũng tương tự như trước các thứ giấy tờ tùy thân và một thứ luật pháp mà họ kính sợ, sau đó trở thành một cái máy đi tới đâu, khi về nước, cũng nói về việc làm chủ, cũng giống như đã thao thao về các thứ quyền con người và những thứ nhỏ mọn kinh lên được đã bít hết các cái lỗ trong đầu (tôi đã tìm ra cách để bảo toàn những gì có thể xem là đẹp đẽ ở họ, rất có thể chỉ là các ảo tưởng, mỗi lần nhận ra mình phải ngồi chung xe, nhất là trong các chuyến đi xa: giả vờ ngủ, nhưng quan trọng là đừng nhắm mắt vì nếu không sẽ phát điên với cái giọng của họ, phát điên với từng chữ thoát ra khỏi lỗ miệng họ, và tôi đã dần đi đến kết luận rằng giọng của các Việt kiều về nước phần lớn có cái kiểu thô tục rất đặc trưng - những phô phang da thịt không phải chỗ, những chệch nhịp mà đinh ninh chẳng tự biết, những tiếng tủn mủn rời rạc liên tiếp đầy hân hoan, đám trẻ con háo hức vẽ lung tung khi mới đi học vẽ vài buổi và sự bôi bẩn khắp nơi của chúng được bố mẹ ngưỡng mộ, bởi đó là dấu hiệu của các thiên tài)); nhưng chỉ vài hôm sau anh ta cũng chẳng buồn che giấu - và chính vì vậy mà tôi càng thấy những gì về cái chủ nghĩa công năng mà anh ta vặn vẹo tôi ấy dường như một thứ trò chuyện tuyệt vọng mà anh ta chẳng còn ai khác và chẳng còn dịp nào khác để mà phun ra - rằng công việc ở đó thuần túy là làm cho giống thật, các phối cảnh render và cả dựng phim, nhưng đây lại là một chuyện khác, việc các kiến trúc sư và các chủ đầu tư đặt niềm tin vào sự giống thật, càng thật càng tốt...; ý dẫn đến sự tồn tại của cái phòng thiết kế ấy, và người phỏng vấn tôi cũng là người nhận vào mình trách nhiệm tổ chức, đơn giản chỉ là để tiết kiệm khoản tiền dành cho việc mô phỏng các dự án)
(giống thật thì đẹp, liệu đó có phải là thứ thay thế cho niềm tin rằng càng khó (và càng mắc) thì càng đẹp hay không? tôi còn chưa biết được; nhưng những tranh mà vừa muốn giống thật vừa liên tục tuyên xưng kỹ thuật thì tôi đã thấy, không chỉ nó vô cùng thô lỗ: đó là một nhân vật không biết chọn cái gì để vẽ và cứ ghép đủ thứ vào bức tranh lung tung hết cả, một thợ vẽ thô tục; thứ tôi thấy ở những bức tranh của người ấy khiến tôi không khỏi nghĩ rằng mọi thứ đang được chép ra từ những tấm hình chụp; dù sao thì việc tuyên xưng kỹ thuật (và cả đạo đức và nhân cách...) cùng với việc chẳng biết chọn cái gì để vẽ ấy, vì đâu phải cái gì cũng cần phải vẽ, dường như có thể hòa hợp cùng nhau trên facebook)
Nhưng cái cửa sổ mới là vấn đề. Khi Le Corbusier tuyên xưng về năm điều... thì trong đó có cái cửa sổ kéo dài. Dẫu sao thì đây cũng là một kết quả (của một hệ kết cấu đã giải phóng các bức tường khỏi việc chịu lực) chứ không phải một điều đáng khao khát ngay từ đầu. (Ai đã nói về việc mô tả một con cá ấy nhỉ)
(tôi vẫn không biết được sao mình lại quên khuấy đi như thế, ai đã nói về việc con cá được đưa cho một thực tập sinh để mô tả, và người này cứ tả đi tả lại một cách hết sức rách việc cái con cá đó, từ việc đưa ra các đặc điểm cho đến viết cả tiểu luận? nhưng kèm với đó là ý nghĩ về cá, đúng là nó bắt đầu lớn lên, những con cá. Khắp nơi là tiếng những con chim, những con chim làm Hoàng đế rối óc, khi mọi thứ đã bắt đầu..., và đầy những cá, hay đúng hơn, mùi cá. H. P. Lovecraft nhất định bắt người ta phải trở thành cá, hoặc người ta chỉ còn có cách trở thành cá để sống. Nhưng tình cờ là, sau khi đọc cái đoạn về người bị buộc phải mô tả một con cá và cho đến khi con cá được đưa cho người ấy chết ươn thì việc vẫn chưa xong ấy, tôi lại trở nên quan tâm nhiều đến cá. Những cái vảy cá tuyệt đẹp, những cái vảy xếp lớp tuyệt đẹp (đến đây tôi nghĩ về những con cá bỗng, hay cá thần, ở Thanh Hóa, đúng là rất đẹp) lại tương phản đến thế với con mắt ngu xuẩn của đám cá... Tôi từng không thể hiểu được, chuyện người ta thích nuôi những con cá rồng, cái bể kính lớn và độc một con ngân long, hay kim long... đương nhiên rất nhiều lý do có thể nói ngay là tại sao, nhưng tôi chẳng quan tâm, những điều giải thích dễ dãi nghe rồi tuột đi, và cả những điều sâu xa hơn mà người ta tưởng có thể nói về dục vọng của con người được. Thế thì đã sao? tôi quan tâm hơn đến mấy con cá, và đương nhiên chẳng bao giờ tôi để cho mình bị ngăn cản bởi việc nghĩ rằng đám chơi cá là cái đám vớ vẩn... (có những người, tức là nhiều chứ không ít, say sưa nói về chuyện đi câu cá với tôi trong khi biết chắc rằng tôi chẳng bao giờ câu cá); nhưng bởi vậy tôi phần nào hiểu được một cái gì đó qua sự phát hiện rằng người ta còn chơi cả cá lóc. Cá lóc, cái loài bỏ đâu cũng sống được ấy, bởi khả năng hô hấp đặc biệt vv... nhưng dẫu sao thì khi nhìn thấy một con cá lóc, đúng hơn là thuộc họ cá lóc, thì người ta cũng sẽ hiểu ngay sức sống của nó nằm ở cái đầu bẹt. Một quãng thời gian dài tôi bị hút vào những cái đầu cá và thân cá, một con cá có thể có cái này dẹt cái kia tròn, hoặc ngược lại, hoặc cả hai cùng dẹt nhưng theo phương đứng, hoặc cùng dẹt nhưng theo phương ngang... rất có thể nó quyết định vị trí của cái miệng? ai mà biết được mấy chuyện ấy thì đi đến đâu. Nhưng rõ ràng chuyện người ta nuôi một con cá lóc làm cảnh (và sắp tới là gì nữa, cá rô chẳng hạn (cá gô bỏ gổ kêu...), những con cá nghe tên thật thông dụng và chẳng ai nghĩ đến, hoặc ít ra là tôi chưa bao giờ nghĩ đến, việc một con cá cảnh có thể là những loài mà tên chúng người ta biết từ nhỏ, thêm nữa, cá trê thì người ta nuôi cảnh từ lâu rồi, chẳng hạn loài được đặt cho cái tên dài ngoằng nhưng thực ra chính là cá trê, gọi là cá trê Mỹ (Amazon vv...) cũng được, cái loài đầu cũng bẹt nhưng cái miệng lại vô cùng hèn hạ, chỉ không hèn bằng những loài có cái miệng nằm hẳn ở mặt đáy, và dường như cái miệng càng nằm sát đáy thì sức sống lại tuyệt đối dai) thì khiến tôi hiểu ra nhiều thứ, về cái này cũng như cái kia. Thêm nữa, cá, và Lovecraft (tôi thích nhất cái truyện về vùng Innsmouth) là điều trở đi trở lại trong đầu, lối vô thức, mỗi khi tôi đứng trước cửa căn nhà ấy)
Các bức tường
