Lục lọi

Anh chàng Cà phê cũng đọc thật chứ chẳng phải chỉ toàn xem review, anh ta chợt nói cho tôi biết yêu cầu muốn đọc một cuốn tiểu thuyết như thế nào, thật kỳ quặc, anh ta cũng nói thật rõ ràng, rằng ít nhất phải làm cho anh ta tưởng tượng ra bầu không khí của nó. Chứ đừng như 1984, toàn trình bày, anh ta nói thêm khiến tôi bất ngờ. Tôi khởi sự nghĩ nghiêm túc về cái anh ta tìm, nhưng tôi lại không thể nhớ mỗi khi bắt đầu tìm, và thế nhưng quyển duy nhất tôi nhớ đến, Bọt tháng ngày - hay chỉ cần bọt ngày thôi, và tôi luôn nghĩ một cuốn có thể gán vào loại Sci-fi thì nên như cuốn sách của Boris Vian ấy, tưởng tượng trình bày chỉ để cho vui chứ đừng để cho chúng choán hết phần lớn quyển sách -, lại chắc chắn sẽ làm anh ta chán.

Mãi cách đây bốn năm tôi mới bắt đầu lao vào những cuốn gắn mác Sci-fi tôi có, chắc là qua ngả Michel Houellebecq, Bản đồ và vùng đất...

 

11.6.2021

Lại một ngày không có gì xảy ra... một mình ở công ty, tưởng như công việc vô nghĩa ấy thật vất vả... Q thì trời biết ở đâu... chiều làm về không còn chỗ ngồi như ngày thường nữa, mấy ngày rồi không đọc được gì nhiều… Céline và dấu ba chấm, chết đi chết lại, chết trả góp, chết chịu, chết là thứ duy nhất người ta sở hữu, chẳng mất đi đâu được, chết mới tạo niềm tin, cho đến lúc chết họ phải mất tới 40 năm sống kè kè gắn bó bên nhau, bà ta có một cái chết khủng khiếp nhưng là cái kết của kẻ ích kỷ không ý chí, tôi cố hiểu… liệu dấu ba chấm ấy để làm gì, thanh thoát? Các hành động treo lơ lửng không nổi bật hẳn lên trong văn viết, nếu thiếu, hẳn tỷ lệ bố cục tạo ra bởi các ấn tượng ấy sẽ thay đổi và tổng thể bị mất đi nghĩa rõ ràng của nó? Chẳng cần liên từ, trình bày giải thích, dấu ba chấm nối liền các hình ảnh và hành động, để chúng đứng cạnh nhau mà chẳng cần mất nhiều công, và các hành động mất đi sức căng của nó, hòa vào bố cục… Đi lại đoạn đường hôm qua, tỉnh ra khỏi các ảo tưởng, những lần nhận biết như thế cũng bẽ bàng nhưng dần quen, con đường chẳng gợi lên thứ gì, chỉ là các ý bị gán ghép… Nhưng phải công nhận đi làm qua ngả Pasteaur và vòng về qua ngả Nam Kỳ cũng thú, tưởng như đi xuyên qua trái tim thành phố… có những con đường chẳng muốn đi qua, chẳng gợi lên gì, Trần Hưng Đạo, Quận 5 Quận 10, những con đường rộng khủng khiếp chia bốn làn, hai bên có các cửa hàng nội thất, nhìn đâu cũng bẩn thỉu bần tiện, Ba tháng Hai, Ngô Gia Tự… các ảo tưởng tỏn mỏn thay thế nhau, chồng lên nhau… 

15.6.2021

Trưa, bà chủ nhà công ty thuê đem cơm xuống cho tôi, cơm canh tận miệng, tôi chẳng đòi, là bà muốn thế. Bà già sợ tôi đi ăn bên ngoài, bà sợ khiếp đi được, giá có đòi thêm mỗi ngày cho tôi bữa tối chắc bà cũng đem cho tôi luôn, thêm cả bánh trái các thứ. Tôi chẳng biết ơn lắm đâu, toàn những thứ thừa thãi, cốt để tôi không đi lung tung. Tôi đi đến chỗ đông người! Nỗi sợ của họ thật vô lý. Thì đấy, cứ việc sợ và bưng cơm xuống đây, tôi ăn tuốt, tôi trưng mặt cười, tôi cảm ơn, tôi còn cố giữ cho chén bát trông thật sạch, tôi thậm chí còn trướt qua bằng nước lã một lượt cho dễ coi, thiếu điều đi thó đâu đó chai nước rửa bát… tôi ráng làm cho bà đỡ vất vả cái việc cho tôi ăn ấy, nhưng đừng hòng đòi tôi biết ơn, thứ đó tôi không có. Đương nhiên tôi chẳng có cớ gì phàn nàn, tôi cũng chẳng hề phàn nàn một câu, tôi bảo bà già khỏi mất công nhưng bà không chịu, tưởng như tôi sắp thành một con quái vật sầu riêng nếu ra ngoài kiếm ăn… Ít ra những ngày này ở chỗ làm thật dễ chịu với tôi, chẳng phải nghe tiếng ai. Tôi bật cái đèn rọi vàng rồi mở banh cửa sổ, không thể chịu được máy lạnh, còn đám đèn trắng làm tôi ngán. Thật ra họ cũng ngán mấy cái đèn trắng thôi, nhưng chẳng ai dám làm gì khác, chắc sẽ không ra dáng văn phòng, hay giảm mức tập trung?

Chiều tôi sang công ty bạn tôi, gặp bà trưởng phòng của nó. Lại một bà sếp, tôi toàn làm việc với các bà sếp. Thanh Long Real Group, tập đoàn bất động sản. Bà ta muốn gặp tôi vì chuyện riêng, thuê thiết kế nhà… Bạn tôi dẫn tôi vào văn phòng bà khọm già và ở lại đó luôn, họ nói chuyện thân mật với nhau một lúc, có lúc bỗ bã. Thỉnh thoảng bà ta hô lên, “mười tỷ… mười lăm tỷ… thằng đó nó bị điên…ha ha…” Rồi bà ta nói quay sang nói chuyện riêng với tôi, bạn tôi góp lời đôi chỗ. Đoạn bà lại nói chuyện công việc với bạn tôi, bà nói như chuyện đùa, lớn giọng, còn bạn tôi nói cười phớ lớ, vừa bỗ bã vừa như dò ý tứ chủ. Như một con cún cưng. Thỉnh thoảng tôi phải lôi bà ta về lại với chuyện căn nhà riêng, đôi chỗ tôi ngắt lời, biết sao được, chuyện nói với bạn tôi có vẻ khiến bà ta say, “chị chuyển cho nó luôn… một cục…” Họ nói chuyện tiền tỷ, như thể tỷ là một đơn vị tiền khác chẳng liên quan gì với thứ tiền đang xài đây. Tôi tư vấn cho bà về giá xây nhà, vật liệu… bà ta sợ tốn tiền, cân đong rất lâu, nhìn tôi chằm chằm, bà ta chưa xác định được tôi, đương nhiên rồi, bà ta trả tiền và muốn biết chắc… Thằng bạn tôi hay chêm vào những cái ngớ ngẩn, là ngớ ngẩn với tôi thôi, nó không phải thằng ngu, nó lanh hơn tôi đằng khác, nhưng việc tôi làm nó chẳng biết mảy may, chỉ lờ mờ… Có lúc tôi toan bảo nó im mẹ đi, tuy tôi hiểu nó muốn giúp bà sếp. Bà ta bỗ bã thật nhưng rõ ràng là hiểu chuyện, vừa dứt câu bông lơn với bạn tôi là bà quay lại cái vẻ cân đong nhìn tôi chằm chằm… ghi lại ngay những chỗ cần thiết… những chuyện bà ta nói với bạn tôi, có khi chỉ là để mà nói, con mắt bà ta đa nghi trong khi bạn tôi có vẻ thoải mái quá, nó đi lại trong văn phòng mà cung cách xuề xòa như ở nhà, chỉ khác ở chỗ nói nhỏ và hay cười phớ lớ góp chuyện hơn.

Tôi không nắm đầu đuôi chuyện họ bàn với nhau, một thứ văn phòng tài chính của tập đoàn bất động sản, huy động vốn vv.... Bạn tôi tiễn tôi ra cửa, khi đi ngang phòng làm việc lớn, tôi dừng lại nhìn một lúc, toàn đèn trắng, cả văn phòng sáng trưng. Cái tay vẽ điện nước cho văn phòng này hẳn đã tính toán sao cho không một góc nào thiếu ánh sáng, không góc nào bị thiệt đi một chút cái thứ ánh sáng trắng đều ấy… và gã thành công rồi. Đám nhân viên ngồi đó dường như chẳng biết đến sự tồn tại của tôi, điều này thì hợp lý thôi, tôi chỉ hơi lợn cợn vì vừa ở chỗ bà trưởng phòng bước ra, ngăn bởi vách kính, trong đó có vẻ thân tình hơn nhiều. Thằng bạn tôi vẫn giữ nguyên tướng đi hơi xuề xòa của nó, dép lê, bụng phưỡn, chân vòng kiềng, hơi quá rề rà một chút, nó cao hơn đám nhân viên kia một bậc chăng? Nó trông sống động hơn mấy người đang ngồi ở bàn làm việc kia, họ im lìm, có lẽ họ im như thế cả ngày, dưới làn sáng trắng đờ ấy, chẳng có gì riêng tư ở đây cả. Tôi nhớ đến cô gái mà lúc mới bước vào đây tôi chạm mặt, khi ấy tôi vô tình nhìn nàng đăm đăm, chỉ là vô tình, nàng ưa nhìn, nàng đang quay về chỗ ngồi, tay cầm bình nước, nàng ngẩng lên và tôi vội ngoảnh đi ngay... Giờ thì tôi tìm không ra chỗ nàng ngồi, có thể nàng lẫn lộn vào những người kia, tôi chẳng phân biệt được họ, có thời giờ mà nhìn cho kỹ thì may ra… Cái vẻ ngại ngần của tôi ban đầu thật vô lý, tôi suýt bật cười, hẳn là họ có công việc của họ, nàng có chuyện cần lo của nàng, chuyện của công ty, chẳng hơi đâu…

 

Tối, tiếp tục Céline, chết chịu, chết trả góp. Đúng lúc Ferdinand mê mẩn bà Nora thì Q hiện ra trên tin nhắn, công việc của Q cần trợ giúp, tôi chẳng giúp được gì, cũng chẳng nói được gì nhiều với Q, lại công ty, văn phòng…. Q có vẻ bận tâm với công việc nhiều quá, một việc trung gian giữa khách hàng và công ty dịch vụ. Chợt tôi đâm ghét các thứ ấy ghê gớm, tôi ngấy mấy cái trò bả ấy rồi, ai cũng cho rằng mình đang làm “một cái gì đó”, một việc hữu ích, có điều “một cái gì đó” ấy đứa khác cũng làm ngon ơ… các thứ hội nhóm, team, dự án… chẳng cái nào là việc của riêng ai nhưng ai cũng bị nhồi cho đầy óc, một mắt xích quan trọng… tôi ngấy mấy cái trò đó rồi.

 

17.6.2021

Trích đoạn Michel Houellebecq trả lời phỏng vấn The Paris Review, Fall 2010, The Art of Fiction N. 206.

…

Int: Du lịch là trọng tâm trong tiểu thuyết thứ ba của ông, Plateforme, về một hãng du lịch chính thống quyết định quảng bá các sex tours.

M.H: Việc khó nhất khi viết một cuốn tiểu thuyết là tìm được điểm khởi đầu, thứ sẽ làm cuốn sách tiến triển. Và dẫu vậy cũng không đảm bảo thành công. Cơ bản là tôi đã thất bại với Plateforme, dù đề tài du lịch là một điểm khởi hành xuất sắc để hiểu thế giới.

 

18.6.2021

Int: Ông không biết chuyện gì xảy ra trang tiếp theo?

M.H: Tôi chẳng bao giờ lên dàn ý.

Int: Còn về style của ông thì sao? Ông có thói quen viết thô bạo, gây cười, đặt cái này với cái kia cạnh nhau, chẳng hạn “Ngày con trai tôi tự tử, tôi làm món trứng tráng cà chua.”

M.H: Đó không thực sự là cái mà tôi gọi là style. Chỉ là cách tôi nhận thức thế giới. Tôi bị một dạng nóng nảy, nó dẫn đến việc nhanh chóng đặt các thứ cạnh nhau. Không khác lắm với Punk rock. Anh gào lên nhưng lại cũng ngân nga một chút. Có những nghiên cứu được công nhận về style của tôi.

Int: Chúng kết luận thế nào?

M.H: Câu của tôi có độ dài vừa phải với nhiều dấu ngắt câu. Nói cách khác, những câu của tôi cỡ vừa nhưng bị cắt ra nhiều phần. Một thứ mà người ta ghét là bổ ngữ (adverbs). Tôi dùng bổ ngữ. Thêm nữa tôi là nhà thơ. Người biên tập luôn muốn bạn bỏ bớt những chỗ lặp lại. Tôi thích lặp lại. Sự lặp lại là một phần của thơ. Vậy nên tôi chẳng ngại lặp lại chính mình. Thật ra, tôi nghĩ tôi là tiểu thuyết gia lặp lại nhiều nhất ngày nay.

Int: Ông thích việc trích dẫn tên gọi các sản phẩm. Chẳng hạn. “cá pecca biển với rau mùi của Monoprix Gourmet.”

M.H: Cá pecca biển với rau mùi… Thật mủi lòng. Tôi hay sử dụng tên các sản phẩm bởi chúng, một cách khách quan, là một phần của thế giới tôi sống. Nhưng thật sự là tôi nhắm đến những cái tên thú vị nhất. Chẳng hạn chữ “rau mùi” rất hấp dẫn. Nghe hay hay.

Int: Ông lấy cảm hứng để viết từ những chuyện người ta kể cho ông về cuộc sống của họ. Có vẻ người lạ thích giãi bày với ông.

M.H: Tôi nghĩ mình hẳn sẽ là một trong những bác sĩ tâm thần số một trên thế giới bởi tôi gây ấn tượng không phán xét. Cũng không đúng lắm. Đôi khi tôi rất sốc vì cái mình được kể cho nghe. Tôi chỉ không tỏ ra thế thôi.

- - - - -

Int: Người ta nói ông theo cánh hữu, vì trong "Hạt cơ bản" ông có vẻ chống lại liberalism hồi thập niên 60. Ông nghĩ sao về sự diễn giải đó?

M.H: Tôi nghĩ, về cơ bản, bạn không thể làm gì được trước những thay đổi của xã hội. Có thể là thật tiếc vì hạt nhân gia đình đã biến mất. Anh cứ việc cãi lại rằng như thế thì làm tăng lên nỗi khổ của con người. Nhưng có tiếc nuối hay không, ta chẳng làm gì được đâu. Đó là điểm khác biệt giữa tôi và một kẻ phản động. Tôi không có bất cứ ham thích nào với việc quay ngược kim đồng hồ bởi tôi không tin việc ấy thực hiện được. Anh chỉ có thể quan sát và miêu tả. Tôi luôn thích lời phát biểu hết sức xấc xược của Balzac, rằng mục đích duy nhất của tiểu thuyết là trình hiện những thảm họa gây ra bởi sự thay đổi của các giá trị. Ông ấy đang phóng đại theo một cách giải trí. Nhưng đó là việc tôi làm [trong "hạt cơ bản"]: tôi cho thấy những tai họa gây ra bởi sự mở rộng tự do của các giá trị (the liberalization of values).

Int: Ông đã viết rằng ông "không chỉ là một người vô thần mà còn vô chính phủ." Ông có thể nói rõ hơn?

M.H: Tôi không mấy tin tưởng vào ảnh hưởng của chính trị lên lịch sử. Tôi nghĩ nhân tố chính yếu là khoa học kỹ thuật và đôi khi, không thường xuyên lắm, tôn giáo. Tôi không nghĩ các nhà chính trị có thể thực sự giữ một vai trò lịch sử quan trọng, trừ khi họ khích động những tai ương lớn kiểu Napoléon, nhưng là như vậy đó. Tôi cũng không tin rằng một tâm lý cá nhân có bất kì tác động nào lên những chuyển động của xã hội. Anh sẽ tìm thấy niềm tin này được bộc lộ trong mọi tiểu thuyết của tôi. Tôi nói chuyện với ai đó sáng nay về nước Bỉ, một đất nước không làm việc chút nào. Và chẳng có ai hiểu được tại sao, từ góc nhìn tâm lý học, bởi vì những người Bỉ có vẻ đa cảm và đều sẵn sàng làm việc. Tuy vậy, không phải. Quốc gia ấy sắp biến mất. Thành thử chúng ta phải tin rằng có những lực mạnh thuộc xã hội, trong công việc, mà không thể giải thích theo ngôn ngữ của tâm lý học cá nhân.

Int: "Hạt cơ bản" cũng là cuốn tiểu thuyết khiến các nhà phê bình tập trung vào tiểu sử của ông vì các nhân vật dường như mang nhiều điểm tương đồng với ông. Nhưng có vẻ điều đó làm ông phát cáu, rằng người ta rút gọn mọi thứ thành tiểu sử.

M.H: Phải, thật bực mình bởi vì như thế là gạt phắt đi thứ chính là điểm cốt yếu của việc viết tiểu thuyết, ấy là, các nhân vật tự thân họ tiến triển. Nói cách khác, anh khởi đầu với một ít sự kiện hay nét có thật và rồi để cho mọi thứ lăn tiếp đi với cái đà nó có sẵn. Và càng đi xa, anh dần bỏ lại những cái thực đằng sau. Thực tế là anh không thể kể câu chuyện của chính mình. Anh có thể sử dụng các yếu tố của nó - nhưng đừng tưởng tượng rằng anh có thể kiểm soát được việc một nhân vật sắp làm gì ở một trăm trang tiếp theo. Việc duy nhất anh có thể làm, chẳng hạn, gán cho nhân vật ấy khẩu vị văn chương của anh. Chẳng gì dễ hơn. Chỉ việc để hắn ta đọc một cuốn sách.

Int: Tại sao ông xem Plateforme là một thất bại?

M.H: Không có đủ những phân tích về ngành công nghiệp du lịch. Và một nhân vật, Valerie, lấn át cả cuốn sách. Nhưng thế thì anh không làm được gì nhiều với loại chủ đề như vậy. Tôi thích nhân vật Valerie, và kết quả là, tôi thấy nhân vật nam kia nhạt nhẽo.

27.8.2021

Cơn đói buổi tối dày vò tôi đã hai ngày nay, ngoại trừ bữa trưa thằng bạn tôi nấu như thỏa thuận từ đầu, cả ngày tôi không ăn gì, hết sạch. Tôi đã lơ lửng mãi ở đâu cho đến khi không còn gì để ăn… Cái ăn! Rốt cuộc thì tôi đã bắt đầu khốn khổ vì nó. Từ ngày 23 tháng 8 bộ đội bắt đầu tiếp quản công tác chống dịch của thành phố, trên giấy tờ là như thế… Như thường lệ tôi chỉ nghĩ đến các chỉ thị và quyết định này một cách mơ hồ, chẳng có gì rõ ràng, các ngày tháng và các quyết định nối đuôi nhau, chồng chéo gạch xóa nhau, tôi nhất định không chịu nghĩ đến chúng như một cái gì xác thực, và giờ thì tôi lãnh đủ, ở một cái xó, không đủ bi thảm để gây được chú ý, không có dịch bệnh ở đây và cũng không có một đường nối nào với ngoài kia… Có thể nói, một cái xó bị bỏ quên ở bên cạnh chốn bi thảm. Thế thì giờ tôi ở trong hay ở ngoài cộng đồng nhỉ? Khoảng ngày 20, 21, tôi cũng nghĩ mình nên mua đồ dự trữ, nhưng quanh quẩn ngoài đường chẳng chịu mua gì, ngu, các nơi xếp hàng đông nghẹt, tôi chỉ nghĩ đến thuốc lá và café, chỉ lo sao cho không thiếu trong hai tuần, cho đến cách đây hai ngày thì tôi vẫn ổn thỏa với mọi thứ, thông tin và các mối lo lắng chung của mọi người diễu qua trước màn hình và tôi chẳng khi nào nghĩ mình ở trong, café và thuốc lá, thế là đủ cho tôi. Một tối tôi nhận ra mình đói ghê gớm, tôi không còn gì để ăn và không nghĩ gì khác ngoài chuyện đó nữa… Ai bảo khi đói thì người ta khôn hơn… Nói dối cả đấy, thì có thể anh khôn hơn được một ít đấy, ai biết được, nhưng nhất định khi ấy phải không cảm thấy đói, khi đói người ta nghĩ đến cái đói, khôn hay dại chỉ là nói đến việc kiếm được cái bỏ bụng hay không… Tôi dần nhận thức được toàn bộ sự ngớ ngẩn của mình, thực tại chạm vào cái bụng tôi trước tiên… Đêm nay tôi lấy gói mì trong kho đồ của bạn tôi, nó có hàng thùng, không hiểu nó chuyển về lúc nào… Hai hôm nay tôi nghĩ đến mấy gói mì của nó mà không nói gì, đến đêm khi chỉ còn tôi thức, tôi nhón một gói, bất cứ thứ gì ăn được đã thành quan trọng với tôi lúc này, giờ thì tôi nhận ra điều đó, hẳn nó chẳng muốn bán cho tôi đâu, tôi chẳng muốn lằng nhằng, tôi nghĩ mình sẽ trả nó khi nào mua được. Nhưng việc khi nào mua được hàng chính tôi cũng không chắc… Cái xó này như bị bỏ quên, chưa có ai nhiễm bệnh hay chết… Tôi nấu mì và nghĩ về năm cô trinh nữ dại khờ, ngây thơ chẳng chuẩn bị quái gì và đến khi cần đốt đèn chờ tân lang bèn chạy đến mượn năm cô khôn ngoan, đương nhiên mấy nàng khôn hơn chối phắt, không là không, nhất định rồi, một nàng đại diện, có lẽ là khôn nhất, trình bày lý do cho các nàng dại dột kia hay, nhưng lý do gì đi nữa thì cũng chẳng cho dầu đâu, nàng đủ khôn để không nói ra điều ấy. Nàng nói thật hay, có lẽ nàng cũng định thêm vào nếu có dịp, để giảng giải cho những kẻ dại dột, vì nàng không những lanh lợi mà còn nhân từ nữa, rằng dầu chỉ là tượng trưng thôi các em à, quan trọng là thái độ, người ta đánh giá thái độ của các em đó… Mấy nàng dại dột cũng bỏ đi, không cho thì nài làm gì, một nàng bảo thế, các nàng còn để đầu óc bay lượn trên không, các nàng còn bận vui vẻ, một nàng, có lẽ dại nhất trong bọn, bảo bạn rằng, có ít dầu mà nó nhất định không cho, sao quan trọng vậy nhỉ, chúng nó mong đợi gì ở cuộc đời này… - Là em không biết đấy thôi, cơ hội chỉ có một lần, em không chuẩn bị thì em chết. - Nhưng chị cũng có mua dầu đâu nào, chị biết vậy mà không mua, mà cũng chẳng bảo bọn em mua… - Chị già rồi, chị nói thế vì đó là sự thật thôi chứ thích thú gì đâu, dại thì chết chứ ai thương em, còn chị đâu ham gì cái trò chờ chồng ấy, về nhà đám đàn ông ấy lại phải đong lọ nước mắm cùng với chúng nó, có sung sướng gì đâu em… Chị đi với bọn em cho vui thôi chứ cũng không thương yêu gì bọn em đâu, chẳng qua chị nhìn mặt mấy đứa kia mà ghét không chịu được, ít ra đi với bọn em còn vui… Phải rồi nàng thật dại, nàng mà khôn hơn họ thì nàng đã mua hết dầu chẳng để phần họ rồi, à, có thể mấy ả kia khôn hơn thế nhiều, mấy ả mua sạch dầu rồi cũng nên, đám khờ khạo ham vui chúng ta chẳng phải bạn bè chị em gì mà chỉ là năm đứa quên mua dầu thôi, có đi mua thì cũng chậm mất… Nghĩ thế nàng lại quên hết ưu phiền, các bạn nàng cũng vậy… Tôi ăn mì và liên tưởng một cách dửng dưng về ngày xưa, hồi tôi bốn hay năm tuổi, tôi chưa thể tự nấu mì gói được và được ba hay mẹ nấu cho tô mì thì sung sướng vô kể, tôi ăn tô mì ấy như thứ ngon nhất trần đời, thật thảm hại. Thằng bé béo ị và tưởng mì gói là thứ thần thánh lắm, nhưng cũng có thể, không nên quá khắt khe, nó chỉ đói thôi. Giờ tôi cũng đói như thế và tay tôi run lên khi cầm đũa khua sợi mì trong tô, tôi ăn xong và húp cạn nước trong chưa đầy một phút, nhưng đồng thời tôi biết chẳng ngon lành gì cái thứ này, một thứ nhét cho đầy bụng và tôi phải phục tùng nó. Có khi sau này nó lại bảo chính nó cứu cuộc đời tôi và đòi tôi phải nhớ ơn... Cái gói mì thật hay! Mà còn là thứ lén lút nữa, tôi chẳng hỏi bạn tôi và cũng chẳng biết trả cách nào… Trộn thêm vào cái ký ức về tuổi thơ kia, tuyệt, may là tôi ăn nhanh quá không kịp đem đổ cả tô mì đi, đổ cả xuống bồn cầu rồi giật nước… Hồi đó ba hay mẹ tôi buổi tối nấu mì cho tôi ăn, họ ngán ngẩm lắc đầu, thỉnh thoảng họ nở nụ cười thương hại, cái sự thảm hại của thằng bé chỉ mình nó không biết, nó còn bận nghiền ngẫm từng cọng mì, nó phân biệt loại mì này với loại khác, nó vét tới giọt nước cuối cùng, ba mẹ nó hiểu nhất định nó phải ngu dại lắm và chẳng biết sau này còn mong chờ gì được ở nó không, họ thường bảo nó như vậy, những khi họ chán nó quá, họ bảo nó chẳng biết sau này họ có trông chờ gì được vào nó không, họ bảo thế nhưng rõ ràng họ vẫn mong chờ nhiều, các hy vọng này tự đẻ ra hy vọng khác theo thời gian, biết đâu được, họ có quyền hy vọng vào tương lai, họ tưởng nó phải thành đạt lắm, cụ thể thành đạt là thế nào thì họ không biết, nhưng cái đám thành đạt và vênh mặt lên với họ thì toàn đồ ngu gặp may, họ sợ chúng nhưng họ biết chúng chỉ gặp may, còn lại thì ngu như bò, và thằng bé chưa chắc ngu hơn bọn chúng, cũng có thể sau này nó lại may mắn hơn thì sao, cầu nguyện thôi… Họ không ngại kể về các hy vọng của họ cho nó nghe, nó nghe như người trên trời rơi xuống, như nghe chuyện người khác chứ chẳng liên quan gì đến nó, đương nhiên nó không hiểu, nhưng họ vẫn kiên nhẫn kể lể, họ có cái đức nhẫn nhịn. Sau đó họ càng lúc càng thất vọng… Những thứ khiến họ hy vọng khác hẳn những nỗi thất vọng của họ ở chỗ, những hy vọng của họ, khi thằng bé gần đạt được rồi, bản thân chúng sẽ tự sinh ra những hy vọng khác, những khoản kéo dài, mở rộng, những rẽ nhánh kỳ vỹ hơn cả cái ban đầu, còn những nỗi thất vọng thì nhất định chẳng chịu chuyển động, lù lù in dấu ở đó và khiến họ ghi nhớ mãi về sau. Thỉnh thoảng họ lại lôi từ cái kho những kỳ vọng, những kỳ vọng lớn, và những thất vọng của họ, tích cóp trong vòng bao nhiêu năm, kể lể kể lể...

4 năm trước

 

tiện tay với M.H.

Trôi

Qua kênh Youtube Cao Hải Hà quá cố (và cả kênh này cũng không còn tìm thấy) tôi biết đến Anh Tú (chỉ còn mình anh), hay nói đúng hơn, biết người vẫn hát phần lớn những bài vẫn nghe theo lối thụ động (băng cát-sét) hồi còn rất nhỏ có tên là Anh Tú. Trong khi đó mãi sau này cũng những bậc cha chú khu tôi ấy (rất có thể chỉ sớm hơn các cô gái bằng tuổi tôi thời học cấp 3 một chút) mới biết đến người có tên là Tuấn Ngọc. Tại sao tôi lại có mối ác cảm lớn (khủng khiếp) như thế với Tuấn Ngọc? chắc chắn không phải chỉ vì riêng một góc trời là một thứ bốc mùi, và chắc chắn không phải mấy cô bạn cấp ba. Nhưng một điều có thể thấy rõ khi nghe lạc mất mùa xuân - mà việc chuyển sang lời Việt của Lữ Liên có lẽ gần theo cách chọn lấy từ có âm sát với bản gốc nhất, còn nghĩa thì không mấy quan tâm - hát bởi cả người này và người kia (rất tiện, hai anh em ruột, và người viết lời tiếng Việt lại là ông bố), và cả bản gốc tiếng Pháp le géant de papier, cùng với một bản (trễ hơn và chẳng cần nói rõ thêm ngoài việc đem vào chỉ để so sánh) của Lân Nhã: nếu Anh Tú, người đầu tiên, hát một thứ tiếng Việt lạ lùng, với cách phát âm các từ (chẳng hạn chữ cuối của câu đầu tiên, vắng) khác với tiếng Việt thông thường (có lẽ rất gần với cách phát âm của tiếng Pháp?), thì Tuấn Ngọc, và Lân Nhã, và có lẽ vô vàn các ca sĩ khác, đều khiến câu hát gần với tiếng Việt quen thuộc nhất, trôi nhất có thể, tuy bằng các cách khác nhau. Tuấn Ngọc dường tỏ ra, hoặc theo một cách tự nhiên, hoàn toàn làm chủ kỹ thuật và tiếng Việt, tạo một cảm giác dễ dàng - nhưng cần nói ngay, đây là dễ dàng khi nghĩ rằng muốn làm gì thì làm chứ không phải dễ dàng khi đã hiểu; và cũng rất hay cười duyên. Trong khi đó Anh Tú, mà sự dễ dàng chẳng hạn trong chỉ còn mình anh chỉ là vẻ bề ngoài và theo cách hoàn toàn khác, lại không cười hoặc ít nhất có dáng vẻ của người không mấy quan tâm đến thứ gớm ghiếc trông như giao tiếp với khán giả (một tập hợp rất ham làm duyên, nếu bằng cách nào đó có thể nhắc đến cùng Tuấn Ngọc: Paul McCartney và Tom Cruise). Đến lượt chỉ còn mình anh, bài hát gốc là tiếng Nhật (không phải Hoa), thì sự khác biệt giữa cách hát tiếng Việt giữa Anh Tú và Lân Nhã (cùng rất nhiều người có lối hát đưa về gần tiếng Việt hơn, hay cụ thể, nhiều tình cảm hơn) lại rõ ràng hơn cả, dù nếu chỉ nghe mỗi bản của Anh Tú lại chẳng hề thấy có vấn đề gì. 

Nhưng quay trở lại với người anh của Anh Tú một chút; giả như Tuấn Ngọc, mà việc không hát chỉ còn mình anh có thể sẽ đồng loạt được cho là thỏa đáng nếu được giải thích bằng việc Tuấn Ngọc thích các bài hát có phần sâu sắc hơn - sự sâu sắc rất hợp với các lỗ tai có gu tinh tế -, chẳng may, như tôi cố tưởng tượng, phải hát đúng bài ấy, kết quả có lẽ sẽ rất trôi, một bài hát nhanh và không có mấy cơ hội cười duyên, thậm chí trôi tuồn tuột.

_______________________________

Sự trôi này (có cả một thứ kinh tởm, được hát, tôi vừa tình cờ biết là có tồn tại mà cái tên của nó có một từ trôi) hoàn toàn khác với điều, rất dễ gây hiểu lầm, mà Stevenson hay đề cập đến, như một phẩm chất của người viết, sự làm hài lòng lỗ tai. Chính xác thì điều mà Stevenson nói đa số đều nhận thấy, gần như hiển nhiên, nhưng để gọi hẳn ra như thế thì có lẽ là do Stevenson cả đời, dù ốm yếu nổi tiếng, sống như một nhà phiêu lưu ngoại hạng, từ đảo này sang đảo khác..., tức ít nhiều nhìn vào ngôn ngữ của mình theo cách lạ lùng (De Quincey thì cũng thế). Henry James: Stevenson dám sống như một nhân vật tiểu thuyết. (Henry James đã trở thành người, ít nhất với tôi, tôi thấy cần phải hỏi ý kiến khi đụng vào một nhân vật mới, chẳng hạn Conrad; và việc đưa bài viết của James vào chung với bài của Virginia Woolf, và mở đầu với một câu đại loại bài nào cũng đều không thỏa đáng nhưng tham khảo cho người mới làm quen thì rất tốt, vậy thì đúng là không thoả đáng nhỉ, vì một khi đã khẳng định là không thỏa đáng thì buộc phải cho thấy rằng mình sẽ cố mà giải thích cái câu khẳng định ấy) Cũng trong cùng tiểu luận ấy, Henry James chỉ ra rằng tác phẩm đáng quan tâm nhất của Stevenson là tuyển tập thư, viết về cuộc sống ở các đảo và đủ mọi thứ khác.