Bằng chứng giả

Phải thú nhận rằng tôi bắt đầu thích đọc sci-fi là từ sau khi xem bộ phim có Tom Cruise đóng, nhưng đó có là Tom Cruise hay một diễn viên hạng bét nào đó (cũng sêm sêm Tom Cruise) thì cũng thế thôi, tôi bị hút vào bởi cảnh chạy trốn giữa thành phố đổ nát, những robot ngoài hành tinh vân vân... Nhưng lại nữa, nếu đó có là những con quái vật tiền sử, những cỗ máy hủy diệt từ vũ trụ khác, hay thậm chí ma quỷ hiện hình thì cũng thế thôi, vấn đề vẫn ở cái cảnh chạy trốn kia.

Điều khó chịu nhất khi đối diện với một cuốn sci-fi là liệu tác giả có vắt kiệt người đọc với việc trình bày mô tả những thứ mới mẻ kia không. (nhân tiện, một hình ảnh không thể thuyết phục hơn cho sự khải hoàn của thời đại mới: Trần Hưng Đạo sừng sững trên công trường Mê Linh dứt khoát chỉ ngón tay - một tư thế vĩnh cửu - về phía màn hình Led dài ngoằng trên bến Bạch Đằng, dù không hẳn giống với những gì Ray Bradbury tưởng tượng về tốc độ và quãng đường khi nói về một biển quảng cáo thật dài những cũng như nhau cả thôi) Nhưng quả thật việc gọi những cuốn tiểu thuyết bằng một cái tên khác, phân loại chúng, xếp vào các ngăn tủ vân vân... thì chỉ nên diễn ra theo kiểu truyền miệng, vì như thế cũng rất gần với việc giết chết chúng. Thản nhiên xếp một quyển tiểu thuyết hay một tác giả vào ngăn này hay ngăn kia thì cũng tức là cắt đứt, với không ít thỏa mãn và trơ trẽn, sợi chỉ nối các cuốn sách lại với nhau, và việc này cũng rất có lợi cho sự phát triển của các xác chết di động. Dù hấp dẫn đến đâu thì thanh tra Maigret cũng phải bị cho bốc hơi. Khi bình luận H. G. Wells, Henry James không hề xem đó là một tác giả của thể loại đặc biệt, và nhận xét đại loại rằng Wells đã tạo ra cho mình những kho chứa riêng, những chất liệu riêng, và phương pháp của ông hướng đến việc trình bày chất liệu nhiều hơn là vận dụng chúng

Một dấu hiệu không thể rõ hơn

Đôi khi tôi nghĩ về cách một ý được nuôi dưỡng, tức là, nhìn vào quãng thời gian mà ý đó từ khi khởi phát đến lúc nhòe đi, bị đánh tan bởi nỗi thất vọng - bẽ bàng - hay được trả lại vào cõi mù mờ để vẫn là một ý nguyên vẹn khi sự việc, hành động kết thúc. Nó lởn vởn như tiếng ruồi kêu bên tai, những ý nghĩ của tôi ấy, hay giống như khi ta nhìn vào một chấm sao sáng trên trời, nó ngay lập tức nhòe đi rồi mất biến hoàn toàn trên màn đen dù là một ngày nhiều sao hay chỉ loe hoe vài chấm, đến độ ta chỉ yên tâm chừng nào, sau cơn rối loạn nghi ngờ thị giác bất chợt nhen nhúm, lơ đãng nhìn sang bên cạnh và, thậm thụt trêu ngươi, chấm sáng ấy lại hiện ra.

Khi còn làm trong con hẻm gần nhà sách Hải An, đối diện chuồng thú thật, tôi thường đứng trước cửa hút thuốc và không ít lần phải cố tình ngó lơ khi các cặp đôi, vào giấc trưa hoặc chiều, tình cờ mà không tình cờ đi ngang qua, vì đích đến hiển nhiên của họ là khách sạn cuối hẻm, và đây lại là một hẻm cụt. Dân cư trong hẻm hầu hết là cựu bộ đội và có thể gọi là chạm mặt nhau luôn, dù không nhà nào có sân đệm và hầu như đều được cho thuê kinh doanh: văn phòng luật, công ty thiết kế, căn hộ dịch vụ (tôi thích cụm từ "căn hộ có đủ nội thất" trong một quyển Balzac hay Flaubert nào đó hơn là "căn hộ dịch vụ", đương nhiên vì biết đến hình thức ấy bởi những quyển tiểu thuyết trước tiên), shop quần áo, shop giày, văn phòng Saigon Book như bể cá vàng với một con cá vàng ngồi ngay sau vách kính, một quán cafe, và văn phòng làm cái gì không cách nào biết được ngay đối diện chỗ tôi có hai người phụ nữ 4 giờ chiều dắt chó đi dạo... bản thân gia chủ sống ở các tầng trên cùng của những ngôi nhà 4 5 tầng. Hơn một lần tôi được dịp khám phá tính lịch sử của con hẻm này khi, cũng vẫn đứng nguyên một chỗ trước cửa, một cặp nhân viên văn phòng (đều nam) nào đó chạy xộc vào hẻm, nhìn quanh rồi hỏi người duy nhất gặp được, là tôi, rằng quán thịt chó đâu rồi. Chắc hẳn trước đây khu này bán thịt chó có tiếng vì quãng ấy không còn dấu vết nào của một quán ăn bình dân, nói gì đến quán thịt chó là thứ vốn mang một hình thức đặc thù cả về cách hoạt động cũng như khu dân cư xung quanh. 

Nhưng chuyển động chủ đạo của con hẻm từ giấc trưa trở đi hoàn toàn thuộc về các cặp đôi, những người, không kém một ông bộ đội về hưu thỉnh thoảng xuất hiện quét mấy cái lá vung vãi trước cửa nhà hay đi vơ vẩn ngó nghiêng nhà hàng xóm trong hẻm này, chỉ cần thoáng xuất hiện qua khóe mắt là tôi có thể nhận ra ngay họ hướng tới đâu. Một hẻm cụt thì mang nhiều ưu thế, với dân sống trong hẻm cũng như với những người đi đến khách sạn. Khách sạn Hồng Hà, có cái bảng hiệu to tướng dựng ngay đầu hẻm, cũng cao tương tự các nhà khác chỉ có điều rộng hơn, gồm có một bà chủ, một bà giúp việc, một cô gái gầy nhẳng mang cái đầu to hơn hẳn so với thân hình và không thể đoán tuổi, cùng hai con chó xù hôi khủng khiếp. Hai con chó nếu không có sự bảo trợ của cô chủ nhỏ thì hẳn tôi sẽ cho ăn đòn đau, cụ thể là những cú đạp chớp nhoáng thật ác liệt, vì mỗi sáng, cùng với con mụ mang bộ mặt sưng sỉa nhìn chòng chọc như đòi nợ xem tôi có để xe sai một li trong sảnh khách sạn nhà mụ không, chúng lồng lên sủa phụ họa như trộm vào nhà; và nếu không có mặt cô chủ nhỏ của chúng thì tôi hẳn hoàn toàn yên trí về hoạt động của chỗ ấy, vì giả như không nghe thấy cô ta nói chuyện - những lúc thay bà mẹ đứng quầy lễ tân - với đám khách trọ toàn nhân viên văn phòng bằng giọng điệu đĩnh đạc của một phụ nữ quen quán xuyến công việc trong nhà và không nghe thấy cô goi mụ già kia bằng mẹ, hoàn toàn có thể nghĩ đó là một bé gái chưa đầy 15. Nhưng tôi nhớ rằng mình vẫn trông đợi những cặp đôi kia đi vào cửa sau của một nhà hàng, nằm chính xác ở đáy hẻm, bên cạnh khách sạn. Liệu nó có còn hoạt động không? Gọi là cửa sau vì nó rất nhỏ và đóng kín, không bãi đậu xe, cũng hoàn toàn không có vẻ chào mời. Nó gợi ý về một đường thông sang một hẻm khác mà chưa bao giờ tôi biết đến.

Cũng trở đi trở lại khác trong những buổi trưa hay chiều tối quãng ấy với tôi câu hỏi, họ, những người trông không thoải mái lắm khi đi vào, - đương nhiên tôi không đến mức có thể đứng không ở đó đủ lâu để nhìn khách sạn cả ngày - liệu ý định của họ, hình thành vào thời điểm xuất phát, cứ cho là nơi họ bắt đầu lên xe, cho đến khi hiện diện ở sảnh khách sạn, lúc này hành động được nhắm tới vẫn còn nguyên do chưa diễn ra, có còn đảm bảo được cường độ? Vì không thể hoàn toàn phớt lờ quãng đường và một quãng thời gian rất cụ thể cho việc di chuyển như vậy. Nhưng phải nói ngay, thứ hiện ra với tôi, khi ý nghĩ về chuyện ấy lởn vởn trong óc, ngả về phía khách sạn hơn là những người sử dụng nó. Đôi khi tôi bắt gặp một cái nhìn mỉa mai của một cựu bộ đội hướng về một cựu bộ đội hàng xóm  với ý muốn tìm người đồng tình, khi họ cùng chứng kiến những người kia vào khách sạn, nhưng những thứ như vậy, với tôi, ngoài làm cho hợp lý thêm một chút về vẻ sưng sỉa thường hằng trên mặt mụ chủ khách sạn, chẳng có gì mới.

Một người hay nói đến chuyện đi du lịch khắp nơi trên thế giới và nói thật dễ dàng không chút bịa đặt về những điều mới lạ ở nước ngoài (trong những hoàn cảnh phù hợp mà câu chuyện đột nhiên dẫn đến) lẽ tất nhiên sẽ biết rất nhiều về các khách sạn, và khi người ấy muốn làm phòng ngủ cho chính ngôi nhà mình, hết sức đương nhiên, hiện lên trước tiên là hình ảnh các phòng khách sạn mà người ấy tâm đắc nhất, cụ thể hơn: những vật dụng, vật liệu mà ở lần gặp đầu tiên khiến người ấy trầm trồ thán phục, nếu không phải bởi những phẩm chất đặc biệt của chất liệu thì cũng bởi sự tận dụng rất tài tình của người thiết kế và thợ thi công bản địa. Không cần phải nói rằng những mô tả về căn phòng lý tưởng của người ấy chính là những mẩu ghép từ những phòng khách sạn siêu việt nhất mà người ấy từng đặt chân đến. Và mọi sự đều được giải quyết êm thấm, vì chuyện tiền bạc hay thời gian chẳng thành vấn đề, chuyện nhập khẩu nguyên vật liệu cũng vậy, kể cả chuyện sửa đi sửa lại cho đến khi nào chẳng biết sửa thêm gì nữa, tức là khai thác được toàn bộ sự ưu việt của chất liệu - có thể hiểu rằng người ấy là một người có gu và có những hiểu biết nhất định về giá cả vật liệu, hay nói thật gọn, một người tinh tường mọi thứ, kể cả việc làm nhà. Nhưng kết quả thì thật khó nói là mỹ mãn với chủ nhà. Hãy bỏ qua chuyện các thợ thi công luôn có khả năng sai sót ở một điểm rất nhỏ, - và điều này hoàn toàn khả thi vì có một sự thật sờ sờ ra đấy nhưng thường không phải ai cũng sẵn sàng tin tưởng, đó là một số thợ thủ công trong nước, khi anh ta nói rằng chi tiết nào dù khó đến đâu cũng có thể xử lý được thì hoàn toàn có thể là anh ta đang nói rất chân thành và chắc chắn - ở trong chính trường hợp cụ thể này, mọi sự đều ổn thỏa. Nhưng chủ nhân nói, sau khi trải qua cả một quá trình theo dõi và chỉnh sửa tại hiện trường, tốn kém không ít thời gian và công sức nhưng đó là chuyện nhỏ, theo lối giản dị nhất, và tôi thấy lời nói ấy là lời thành thật, thành thật hơn tất cả những gì mà các kiến trúc sư hay khách hàng từng nói, có lẽ cũng vì chẳng còn ý nào tồn tại nữa khi công trình đã xong xuôi, không còn gì mơ hồ nữa, và cũng không mảy may hàm ý trách móc, và tiền thì không thành vấn đề, rằng người ấy không thích căn phòng này như hồi mới bắt đầu làm nữa. Một lúc sau, đã chán rồi.  

Thật khó mà giữ được các ý, trong một quá trình cụ thể và tốn thời gian, vẫn duy trì được sức căng từ đầu tới cuối. Khách sạn, như một nơi chốn cụ thể cho các hoạt động cụ thể diễn ra, góp phần bù lại sức căng ấy khi nó bị hao đi trên quãng đường xe chạy; hoặc nếu là đi bộ thì có thể nói rằng sự chờ đợi, tốc độ di chuyển bị chậm đi đáng kể, chỉ càng làm cho áp suất tăng lên bởi có thêm thời gian để nhấm nháp sự chênh lệch giữa hai không gian khác biệt đến thế, căn phòng khách sạn trong tâm trí và con đường thực đang đi qua. Thành thật mà nói khi quan sát khách sạn Hồng Hà trong những phút rách việc ấy, còn có hai hình ảnh khác vẫn xoay quanh bổ trợ trong đầu tôi, cho việc đến một nơi được tạo ra để làm một việc nào đó và khi đến nơi làm đúng cái việc đó. Vào một buổi sáng chào cờ năm cấp hai trường chuyên, sau khi kết thúc mọi nghi lễ, và cũng kết thúc bài diễn văn đạo đức thường lệ của cô giáo dạy văn, diễn ra màn trao tiền hỗ trợ, hay một thứ phần thưởng nào đó có mục đích tương tự của tỉnh, cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Người đứng trên bục đọc tên một học sinh, không động tĩnh, rồi đọc lại lần thứ hai, và đến lần thứ ba thì hầu như đã hết kiên nhẫn với cái đứa học sinh nghèo hoàn cảnh khó khăn ấy, cả cái sân của trường chuyên xôn xao, và rốt cuộc sau đó không ai biết đứa nào đã rơi vào hoàn cảnh khó khăn như vậy. Đó là một sự việc thì đúng hơn, nhưng cái thứ hai này thì đúng là một hình ảnh, hơn nữa, một hình ảnh nhân văn. Một cây cầu nước xuất phát từ bãi cát nhoài ra một đoạn khá xa ra bờ biển khu resort, một thứ giống như cầu tàu nhưng thấp hơn và một đầu của nó dốc xuống quá mặt nước nên không thể trông thấy chỗ kết thúc, sâu đến mức, có thể ước lượng theo độ cao của lan can, một người ngồi trên một chiếc xe lăn sau khi anh ta đi hết chiều dài cây cầu và đến được đầu cầu chìm xuống biển thì có thể hiểu rằng cả chiếc xe đều mất tăm, chỉ còn phần thân trên từ đầu đến ngực là trồi lên khỏi mặt nước. Vì đây đúng là cầu nước dành riêng cho người khuyết tật (và là người khuyết tật phải ngồi xe lăn, tức là không cần thêm bằng chứng nào, ngoài cái xe, để khiến ta cảm nhận được ngay sự bất hạnh), và giờ đây, sau bao khắc khoải cũng như cay đắng vì phải nhìn người ta vẫy vùng dưới biển, đập tay cho nước bắn lên tung tóe, bản thân anh ta cũng  có thể tự mình vẫy vùng và đập nước bắn tung. Tôi cũng không bao giờ được chứng kiến cảnh một người khuyết tật nào sử dụng cây cầu đó, nhưng điều đáng lưu tâm hơn cả là tình người, mọi thứ khác có là gì khi ở cạnh lòng cảm thông với những số phận kém may mắn - một thông cảm với đích thực, như De Quincey nhắc nhở, chứ không phải thông cảm cho, như ở quán cafe và các quầy tính tiền. Nhưng cũng cần phải nói thêm rằng, để cho sự nhân văn ấy được viên mãn, tức không trở nên lố bịch và làm hỏng mất bởi những sử dụng không đúng cách, nhất thiết thứ phát minh ấy cần phải được làm sao cho không thể sử dụng được, vì bản thân những người nhìn thấy cây cầu và thán phục ý tưởng nó gợi lên thì nhiều hơn người sử dụng nó, và bản thân anh ta chẳng phải là kẻ quan trọng nhất để cho ý đó được hình thành, thậm chí nếu anh ta, người khuyết tật lý tưởng sử dụng cầu nước để tắm biển trong một ngày đẹp trời, không hề tồn tại, cái bia tưởng niệm dài ngoằng gợi đến sự hiện diện của anh ta chỉ càng được khẳng định.

Các thứ đồ vật sử dụng hằng ngày được đặt cho một giới hạn bởi sự thiết yếu của chúng, vượt qua ngưỡng ấy, chúng được nhân cách hóa. Người ta muốn làm cho, chẳng hạn một cái ghế, làm được nhiều thứ hơn là chỉ để ngồi lên, hoặc đơn giản chỉ là để không còn ngồi được nữa, nhưng dù thế nào thì chúng cũng tiến về phía con người nhiều hơn, bởi trong trường hợp sau, chính cái tên đã phản bội nó, sự chào mời vốn dĩ của một cái ghế thì không thể thay đổi trừ phi gọi nó bằng một cái tên khác.

Có những ngưỡng là vô cùng cần thiết, ngay cả với một tòa nhà, hay một con phố, vượt qua nó, mọi thứ trở nên riêng tư hơn. Hơn một lần tôi thôi không còn đi qua một con hẻm nào đó, vốn vẫn đi qua vô số lần, vì đến một lúc chợt nhận ra sự thật rằng mình đang xâm phạm, và cũng hơn một lần tôi quay lưng đi trở ra ngay khi vừa bước vào một căn nhà. Những nơi quá riêng tư, chẳng hạn những chỗ được dành riêng để đọc sách, tôi không thể ngồi ở đó để đọc được, và một thư viện thì hoàn toàn có thể trở nên vô cùng thù địch.

Bê tông hiện đại thì cũng như nhựa... nhờ nó mà người ta được giải phóng khỏi mọi nỗi lo vấp phải trong những tưởng tượng hoang đường của mình; tất cả mọi thứ gì là thiết yếu cho một tòa nhà đều được giải quyết bằng bê tông cốt thép. Chỉ còn bản thân con người là chẳng thể thay đổi, thứ trơ ỳ không theo kịp các huyễn tưởng tăng lên theo cấp số nhân cả về kích thước lẫn số lượng; và quyển sách được cho là đáng đọc nhất chính là quyển sách viết ra những gì không thể thay đổi được, các kích thước cửa đi, chiều cao tủ bếp vân vân, và cho đến giờ nó vẫn áp đặt một sự thống trị đáng ghét đối với những tâm hồn bay bổng (tức là các kiến trúc sư thì thường bay bổng, điều này ám ảnh đến mức ở càng ở xa công việc của một kiến trúc sư, mặc cảm bay bổng càng lớn; trong một trường kiến trúc, nếu không học kiến trúc thì người ta nghĩ nhất thiết mình phải mang trên mình thứ gì đấy có vai trò như cái xe lăn với người khuyết tật, đeo cây đàn guitar, chẳng hạn, thì rất tuyệt vời; và cũng lại Balzac, kiến trúc sư thì giống như con dơi, loài này sẽ tưởng nó là loài kia...) Nhưng có những thứ không bao giờ thay đổi, những thứ phát sinh từ sự trì trệ không chịu cao vổng lên của con người, hoặc không chịu thay đổi các thói quen cố hữu mà một người tỉnh táo thấy rằng chẳng việc gì phải thay đổi, và không thể được ghi lại trong quyển sách ấy: những cái hốc. Những cái xó vô dụng bị chừa ra ấy có thể mang những cái tên khác nhau, bởi vốn mang một chức năng khác nhưng không thể sử dụng, hoặc không thể gọi tên, bởi hoàn toàn nằm ngoài dự tính. Cái hốc được tận dụng dưới dạ cầu thang để làm thành một phòng chứa nhỏ, một nhà kho, là chi tiết mà Birotteau thấy không hiểu tại sao nhất thiết phải có, trong một tiểu thuyết khác mà tôi không nhớ chắc (Dì Bette?) cũng lại là thắc mắc về chính cái hốc ấy; có lẽ đây là do gia chủ quên mất rằng không phải bất kỳ chỗ nào trong căn nhà nới rộng của mình cũng có thể đặt cầu thang, và nó cũng không thể mang kích thước tương đương với một cầu thang trang trọng ở không gian lớn hơn của một sảnh khánh tiết, thứ rất có thể họ vốn mơ tưởng đến. 

Nhưng sự khó chịu còn đến từ phía những cái hốc được tạo nên một cách cố tình, những cái hốc được chủ định tạo ra để làm nhiệm vụ của một cái hốc.

____________

Một buổi chiều hồi còn nhỏ tí, tôi tỉnh dậy sau một giấc mơ và quyết định, bởi ngay lúc ấy với tôi chẳng có giấc mơ nào, thậm chí còn mảy may chẳng chút do dự như thể đây là việc đương nhiên của buổi chiều hôm ấy, sẽ ra ruộng bắt ốc; và để cho sự việc trở nên hợp lý, chỉ cần nói thêm rằng cho đến lúc ấy, và mãi rất lâu sau này, hầu như tôi không biết ruộng ở đâu, ruộng ông Tài, thứ những thằng khác trong xóm thường rủ nhau đi vào một giờ bí hiểm nào đó và hay kể lại trước mặt tôi. Đi ra ruộng một mình hay cùng những thằng lêu lổng kia là một tội ác, và để sự giáo dục được trọn vẹn, khi tôi biết đến địa điểm ruộng ông Tài thì khu vực đó đã trở thành đất thổ cư và hoạt động phân lô bán nền đã được tiến hành từ thuở nào, không biết có phải bởi ông Tài? Tôi dứt khoát chạy qua nhà thằng bạn sinh cùng ngày ngay gần bên nhà; sở dĩ phải nói ngay rằng như thế, tức cái chuyện ngày sinh ấy, vì đó là mối dây nối duy nhất giữa tôi với bọn trẻ con trong xóm. Nhờ có việc ấy, việc mà cả phụ huynh đôi bên đều nhất trí, tôi đi chơi cùng nó là chuyện hiển nhiên, vì nếu không phải nó thì đi chơi sẽ trở thành một cuộc gian díu, bất kể là đứa trẻ con nào khác trong xóm này. Nói cho gọn, tôi được đóng dấu sẽ trở thành một thứ mù mờ nào đó mà bản thân người đóng dấu cũng hiểu biết rất mù mờ về ý nghĩa của nó trừ việc nếu tôi bị bắt gặp giao tiếp bằng thứ ngôn ngữ của chúng thì hiển nhiên đang thụt lùi trên con đường dẫn đến... dẫn đến đâu thì cố ý bỏ lửng vì nó sẽ biến đổi không ngừng. Nhưng được xác nhận là cùng một ngày thì hoàn toàn không có nghĩa là đôi bên thống nhất một ngày cụ thể, và để mốc thời gian trở nên hoàn toàn mù mờ, cả hai gia đình không hẹn mà cùng quyết định sẽ khai sang một ngày sinh khác, vì đó đã là cuối năm, theo bố tôi giải thích, và vào thời điểm cuối năm thì giấy tờ hành chính rất chậm chạp (điều này tôi thích gán cho nguyên nhân dễ hiểu hơn là bởi bố mẹ tôi cũng như bố mẹ nó muốn con mình được hưởng sự vượt trội về thể xác so với bạn cùng lứa sau này hơn, hoặc là không bị bạn bè vượt xa vì lời hơn mấy tháng, và quả thực dù là tháng 12 nhưng cái ngày được truyền miệng và chẳng có bất cứ giấy tờ nào ghi lại ấy còn xa mới đến ngày noel, thêm nữa các nhân viên hành chính của xứ đạo này đã nổi tiếng không hề kiêng nể ngày mà cả chợ cũng ngừng họp ấy). Vậy là, với sự mờ ảo của trí nhớ ấy của các bậc sinh thành (một lần nữa, mỗi khi nhớ lại sự ra đời cùng một đêm rất lạ lùng này, ở cùng một nhà hộ sinh, vào cái ngày mà khi nói về nó hai bên viện ra hai con số khác nhau, mẹ tôi đinh ninh rằng bà nghe thấy thằng bạn tôi khóc trước chỉ một tiếng đồng hồ; giọng khóc ấy của nó, luôn bất chợt rống lên và đi trước để loan báo về tuổi trẻ của nó, như một chuỗi lời lẽ khăng khăng khiến người không quen hẳn bối rối một lúc nếu không phải là chịu thua ngay lập tức trước sự đau đớn và kinh hãi được trình bày; và thói quen bộc lộ cảm xúc nguyên thủy của bạn tôi lúc sợ hãi mãi sau này khi đi học chung vẫn không hề suy giảm, bởi vậy có lần tôi được chứng kiến một cảnh hết sức kỳ quặc khiến nỗi nhớ nhà, thứ có tác dụng với tôi tương đương nỗi sợ với bạn tôi, biến mất ngay lập tức khi một cô giáo - người vừa ngay trước đó đã rất đĩnh đạc với phong thái người lớn nghiêm túc lại đi hỏi bọn trẻ con 3 4 tuổi chúng tôi những câu thật ngô nghê, và lặp đi lặp lại mỗi câu như thế vài lần như thể đe dọa, bởi vậy làm chúng tôi dè chừng - cuống cuồng vơ lấy một cái bọc ni lông và tìm cách trùm lên đầu nó, và nỗi tò mò thì không buông tha tôi như bạn tôi, suốt khoảng thời gian đôi bày tay vụng về lạng quạng của cô ta loay hoay với cái bọc nhỏ thì cái đầu to của bạn tôi vẫn bất động và lỳ lợm phát ra thứ âm thanh khiến cả bầy trẻ con trong lớp im phắc, nó đã hút hết sự kinh hãi của những đứa khác) tôi nghiễm nhiên dính chặt với nó như hình với bóng một cách hợp pháp trước mọi người, nhưng có lẽ có tác dụng với bố tôi nhiều nhất, tên nó được viện ra như một lý lẽ chấp nhận được cho mỗi khi nào tôi ấp úng tìm lý do vắng nhà, hay nói cách khác thì mọi tội lỗi đều bớt nghiêm trọng hơn nếu truy ra được cội nguồn, quỷ dữ sẽ bị trừ khử nếu gọi được tên vân vân... (nhưng sự gọi tên khủng khiếp nhất hẳn là cảnh Thủy Lôi Esther bị gọi trúng tên trong buổi dạ hội khi đang đi cùng Lucien). Chân thành và sẵn sàng chạy nhảy, chỉ cần đừng bảo nó đi học hay đi lễ là nó sẽ đi theo tôi ngay, và thêm một lý do nữa, ruộng ông Tài nếu như xa vời với tôi thì hẳn với nó chỉ là chốn ngày nào cũng ghé qua nghịch dại. Việc nó sẽ dẫn tôi chẳng mấy chốc ra tới ruộng ông Tài thì cũng chắc chắn như việc tôi sẽ tìm thấy ốc ở đó. Những con ốc bưu to đùng còn sống động trong tâm trí tôi quá đỗi thành thử thứ làm hình ảnh ấy - chỉ sau đó tôi mới biết là giấc mơ - sống động, không phải là ấn tượng về một sự gì phi thực, mà là một sự hiển nhiên, những con ốc to tướng dưới ruộng, xen kẽ đám rau cỏ sũng nước ngay bên bờ ruộng nơi tôi đứng, quả thực kích thước chẳng phải thứ đáng bàn mà chính là việc chúng ở ngay sát tầm tay tôi, chỉ cần đưa tay ra một chút, chỉ cần cúi xuống, một cú chạm vào cái vỏ cứng của thứ sinh vật đang rất từ từ, rất khẽ nhưng tôi chắc chắn là mình nhận thấy chuyển động ấy, từ từ nhích lên ngay trước tầm với. Nhìn những con vật chuyển động, nhất là khi chúng là những con non không gây ra những khiếp sợ nhìn thấy trước, trong trường hợp này là đám chó con hay mèo con, hoặc những con vật sống hẳn ở một môi trường khác, cá chẳng hạn, tôi không cưỡng được ý muốn thò tay ra mà vần vò chúng. Vuốt ve là việc của đám con gái hoặc những đứa nhà giàu, tức những đứa ở cách chúng tôi rất xa; không thể tưởng tượng chúng tôi, tôi và bạn tôi, mà lại vuốt ve đám mèo con nhà nó, những con mèo ẩn nấp hai kẻ khổng lồ hung ác trong kẽ hở giữa khối gỗ xưởng mộc sau nhà của bố nó. Đúng thế, nhà nó, chứ không phải nhà tôi, nơi mà tôi chỉ nhớ đến mỗi khi phải đi học, mới là thiên đường, với xưởng gỗ, với bãi mùn cưa, những con mèo, rất nhiều mèo, và căn phòng phụ hẹp dài bên hông nhà dẫn ra xưởng mộc vừa là một pháo đài vừa là một phòng bí mật nơi chúng tôi thỏa sức bày đủ trò nhăng nhít. Nhưng phải nói thêm là sự so sánh của tôi hồi còn nhỏ không mấy chính xác khi so một thứ gì đó với nhà tôi, chẳng hạn nước sôi nhà bác tôi nấu chắc chắn đáng thèm khát hơn nước sôi nhà tôi (tôi luôn viện cớ để xin nước uống mỗi lần qua chơi), cá bác tôi kho sẽ thơm lạ lùng và không bao giờ có vị giống như cá mẹ tôi kho (nói cho công bằng thì hai phong cách kho cá ấy hoàn toàn khác nhau, và tôi cũng chưa bao giờ ăn món cá kho tuyệt đỉnh kia mà chỉ hít hà như thưởng thức một mùi đến từ vùng khác), sách nhà bác tôi thì khỏi phải nói đương nhiên tuyệt vời hơn sách của bố tôi... Về điểm này, sách và nhạc, giữa ông bác khùng ấy và bố tôi là cả một chuyện dài dòng lắm rẽ khúc, mà một trong những biểu hiện của nó để lại nỗi khó hiểu dai dẳng nhưng không thể nói được thành lời với người lớn, tại sao bố tôi không qua mượn Lucky Luke và tiểu thuyết của bác về đọc, khi ấy tôi ngấm ngầm trách móc, chuyện rất đơn giản, đơn giản hơn nhiều so với việc ca ngợi Lucky Luke cùng kể lể với tôi về những quyển tiểu thuyết trong nhà không có (từng có và bị lấy mất, theo một niềm tin thành thực của ông), và sức căng của chờ đợi ấy chỉ làm cho tôi thêm bứt rứt và thất vọng ngay khi bố tôi, trong cơn bốc đồng nào đó, mua về một tập Lucky Luke; với con mắt nhăn díu khó chịu của tay sành sỏi trước món đồ mà chuyện sống còn của anh ta nằm ở việc không được để lộ ra niềm ham thích sâu thẳm của mình, và bởi đã dồn tâm trí vào nó quá lâu, anh ta thấy được nhiều thứ ở nó hơn là chỉ mỗi niềm ham thích được thỏa mãn, tôi săm soi tập truyện tội nghiệp lẻ loi trên bàn nhà mình và trước tiên nó nói với tôi về sự thiếu hụt, chẳng hạn tập 8 ở đây thì cũng có nghĩa là tôi đã bỏ lỡ thêm tập 6 và 7, và 9 thì thôi khỏi đợi nhé, trong khi tôi luôn rình chờ cơ hội mỗi khi nào chồng báo nhà ông bác xuất hiện tập mới (rất đều), và đương nhiên tập hay nhất và đáng nhớ nhất là 1 và 2 và 3... những tập mà tôi đọc gấp rút kinh người khi vội lật qua từng trang bên nhà ông.

Tôi xộc vào nhà nó và gọi nó dậy. Ở đây người ta chỉ việc xộc vào nhà nhau như thế, không những người mà cả chó, vài con chó rất to mà ai cũng biết chỉ từ một nguồn thỉnh thoảng xộc vào nhà người ta khi đang bày mâm cơm tối trên nền nhà. Chính giữa nền nhà, tôi ngồi lay nó một lúc lâu và tự hỏi, giống như vô số lần phải gọi nó dậy theo lối vừa mạnh bạo vừa kiên nhẫn (cũng thường xuyên là ngay trước mắt ông bố nó, người duy nhất gây ngại ngần mỗi khi tôi qua bên này, như một thứ ma xó giữ nhà), trong giấc ngủ của nó có gì, liệu có phải một thứ sữa đục dồi dào phi thường chảy tràn liên tục bít đi những kẽ hở thất thoát trong giấc ngủ mê mệt của nó, tôi luôn cảm thấy vậy, da nó (và cả da ông bố ma xó, người muôn năm cũ) cũng trắng phi thường và về sau khi đã biết đến rượu hay những công việc phải phơi nắng cũng không hề thay đổi phẩm chất. Rốt cuộc nó cũng tỉnh dậy và mơ màng đáp lại lời hiệu triệu của tôi từ tận bên kia thế giới của sữa đặc và đi ra sau nhà. Tôi đi theo nó, đây cũng là lối dẫn sang phần hấp dẫn hơn của ngôi nhà rất cũ ấy (quả thật mãi đến tận sau này, không như những nhà khác, kể cả nhà tôi, đều đã ít nhiều sửa lại, ngôi nhà của nó vẫn giữ nguyên hiện trạng, có chăng chỉ là thỉnh thoảng người ta thấy cũng cần phải phết lên tùy hứng một thứ màu sơn dở hơi nào đó đón năm mới, và không còn xưởng mộc nữa) và chứng kiến với cùng độ kiên nhẫn của nó khi thằng tăng động thường trực ấy tỉ mỉ phết rất đều một lớp kem đánh răng xung quanh cái đầu bàn chải một lúc lâu, đủ thản nhiên và tỉ mỉ để tôi có thể nghĩ rằng đó là việc thường ngày mỗi khi ngủ dậy vào buổi chiều của nó, giờ đây sữa đặc đã trở thành kem đánh răng. Vẫn lặng lẽ và không nêu nghi vấn về bất kỳ chi tiết nào, nó đi lấy cái vợt bắt cá sau khi tôi trình bày dự đồ của mình rồi chúng tôi lên đường, tức là cứ thế ra khỏi nhà nó và tiến về phía đầu xóm dẫn ra ruộng.

Đến ruộng thì phải đi qua chợ, giấc mơ của tôi chỉ định như thế, hoặc cũng có thể hiểu biết về ruộng trước đó của tôi đã được gom góp lại và được cái đầu hay lừa gạt tổng hợp một cách rất cẩu thả. Sự quáng mắt của tâm trí đôi khi thể hiện ra bề ngoài bằng những chỉ trỏ bằng tay rất mơ hồ khi nói năng, nhưng trong trường hợp này của tôi nó quả thực xảo trá. Bởi vì hai đầu của xóm tôi, một dẫn ra chợ và một về phía nhà thờ, đều có thể đi đến ruộng. "Ruộng" bao quanh rìa khu vực này và dường tạo thành một ranh giới rất mù mờ ở những chỗ tiếp giáp với khu vực tập trung đông dân khác, và thường được dùng để diễn tả những nơi mà người ta không thể làm nhà ở, những vũng lầy đất mềm không thể xây dựng, hơn là để chỉ những nơi trồng cụ thể một loại nào. Ruộng ông Tài là thế, nhưng cũng có một ngoại lệ: ruộng rau muống ở bên cạnh đất thánh, tức nghĩa địa, đặc biệt tươi tốt và cho đến giờ vẫn sản sinh ra thứ rau muống xanh và ngon phi thường dành cho người không phải dân địa phương. Tuy người ở đây phần lớn có gốc gác nông dân nhưng khu rẫy nơi làm việc của họ lại ở một vùng rìa thành phố xa ngái và từ lâu chỉ còn thi thoảng được gợi đến vị trí bằng một cú chỉ tay xa xăm, hoặc đôi khi rớt ra từ lời chứng bâng quơ được cho là chép lại bởi một cụ ông nào đó mà độ tin cậy được bảo đảm bởi dòng chữ vinh danh ngay sau tên họ: "người già nhất trong phường" hoặc "người lớn tuổi nhất còn minh mẫn kể từ đợt đến định cư đầu tiên." Người ở vùng này phần đa đều là con cháu nông dân nhưng phần đa không thể mường tượng được cảnh họ làm nông, bởi từ lâu ruộng hay nông dân đã trở thành những thứ đáng ghê tởm và đáng bị quên đi; và có lẽ cũng chính bởi thế mà nỗi cay đắng càng thấm thía hơn khi một người lớn thuộc thế hệ thứ hai, tức các chú các bác tôi, tức không loại trừ bố tôi, những người chỉ từng chứng kiến chứ không trực tiếp được tham gia vào công việc gì trên rẫy, được nghe và kể lại cho nhau về một nhân vật tốt số nào đó (về khoản này người ta tuyệt đối không nói nhờ Chúa phù hộ hay Chúa ban giống như khi người già, lớp cha chú của họ, nói về sức khỏe) nhờ ăn may (lẽ đương nhiên) mà không bỏ mặc khoảng rẫy của họ, thứ vừa mới đột nhiên có giá bạc tỉ. Gốc gác nông dân nhà tôi chỉ được hé lộ bởi những câu chuyện rơi rớt về một cái rẫy huyền hoặc có giá trị ước tính (nếu không bị mất biến một cách kỳ ảo không mốc thời gian, cũng theo những mẩu huyền thoại kia: một ngày nọ sau khi quên bẵng đi rất lâu, chợt nhớ ra ở chỗ ấy từng có cái ấy thì cũng là khi nó đã hoàn toàn không còn trên thế gian nữa) lên hàng chục tỷ, dựa theo diện tích mà bố tôi ước lượng so với những khu rẫy khác. Vậy nên xưởng mộc nhà bạn tôi, và lại còn ở sâu trong một căn nhà mà sự khác biệt với toàn bộ những nhà khác trong xóm là ở chỗ tôi luôn có thể, và mãi cho đến rất lâu sau khi thời trẻ con chạy rông ngoài đường chấm dứt, chui tọt vào đó mỗi khi ngẫu hứng hay cần một chỗ núp (những ngôi nhà mới với gạch men bóng luôn toát ra vẻ thù địch trước kẻ nhếch nhác có đôi chân bẩn, nhưng ấy là khi nào vô tình lọt qua được lớp cổng sắt kín bưng chắn trước sân), lại hấp dẫn riêng với tôi như thế. Ấy là chưa kể nhà tôi, những Giu-se, hay Giu-se thợ, tức Joseph thợ mộc thành Nazareth, những người chẳng có một nghề nghiệp nào cụ thể, thường xuyên ngấm ngầm khuyến khích con cái chơi với những nhà đàng hoàng, tức có tài sản khá và con cái học hành cẩn thận, hơn là đi giao du với thằng lêu lổng con ông thợ mộc (tuy thế Gio-an chứ không Giu-se). Điều đó đương nhiên chỉ làm cho xưởng mộc hấp dẫn thêm bội phần, kể cả khi tôi dần nhận ra, sau những năm tháng vô tư, ông thợ mộc ấy, vốn lúc nào không ở trong xưởng thì ngồi đúng vào góc trong cùng kê sát mép tủ của cái trường kỷ gỗ ở "nhà ngoài," chẳng bao giờ tỏ vẻ nhận ra khi tôi tót vào nhà. Đúng ra thì với những người lớn khác ông cũng chỉ giữ một lối xã giao miễn cưỡng, nhưng trẻ con không biết đến những thứ như vậy.

Tôi vẫn nhất quyết bị hút trọn về phía ruộng ông Tài, kể cả khi người bên cạnh, dường tỉnh táo ngay sau khi ra khỏi sân nhà, nhận ra lúc này là buổi chiều chứ không phải sáng sớm. Thế ra nó tưởng vừa tỉnh dậy sau một đêm dài mê mệt chứ không phải chỉ một thoáng buổi trưa, và việc đánh răng dằng dai với đầy đủ nghi thức kia vốn vẫn dành cho buổi sáng. Nó ngập ngừng đứng lại nhưng tôi nhanh chóng dấn lên trước nó. Ở cái tuổi ấy tôi thừa sức nằng nặc đòi cho kỳ được một cái gì, nhưng quả thực tôi sợ nó không đi theo tôi, hay đúng hơn là sợ nó không dẫn tôi đi. Tôi phải ra ruộng ông Tài cho bằng được, đồng thời tôi cũng sợ đi về phía đó, phía đầu xóm có chợ và xa lạ với tôi hơn đầu còn lại. Trong cái xóm dài chưa đến hai trăm thước ấy nhà tôi ở gần với đầu dẫn ra con đường đi đến nhà thờ hơn là đầu chợ, trẻ con trong xóm tôi chỉ chơi với đám ở đầu này mà xa lạ với đám ở đầu kia, người lớn ở đầu này biết tôi còn đầu kia thì không... đấy là mới chỉ nói về mặt thân thuộc, còn một thứ khác, chính là thứ gây ra nỗi ngại ngần mà ngay từ đầu tôi biết rằng cần phải có người dẫn đi. Không, ruộng ông Tài là phải đi qua chợ, đương nhiên, điều này miễn suy xét, điều này chắc chắn là sự thật, và giấc mơ vẫn chưa phải là giấc mơ; nhưng đó là nơi có thứ tôi khiếp sợ, bọn quái vật. Bọn chó đen nhà ông giết lợn. Đúng ra luôn luôn là thế này, phía dẫn ra chợ luôn là phía phải đi qua nhà ông giết lợn, tức đi qua đám quái vật. Tôi sợ chó đến nỗi còn chưa bị chó cắn bao giờ, nhưng những con chó nhà ông giết lợn lại là một thứ khác. Tôi vốn không hay làm rầy người khác, bởi tôi sợ bị cằn nhằn hơn là không ưa làm mình làm mẩy nếu có dịp, nhưng những con chó lông đen mắt sáng ấy nằm ở một tầng sợ hãi khác, chỉ việc nghĩ rằng một con trong số đó đang hướng mắt về phía tôi là đủ để run rẩy toàn thân, và chỉ một thôi đã thế, đây thì lại hơn một rất nhiều. Người ác nhất là người nhắc cho tôi, khi đang vui vẻ đi với những người lớn khác từ đầu có chợ của xóm về nhà, rằng sắp đi qua cái hang động khủng khiếp kia, tôi bắt họ trả giá bằng cách ngồi ngay xuống giữa đường đòi bằng được việc đi bộ một vòng qua nhà thờ để về nhà bằng lối còn lại, đơn giản vì tôi sợ chết khiếp ngay khi mường tượng ra hai con mắt sáng trên bộ lộng đen. Nhà ông giết lợn luôn là một thành trì của thử thách đúng nghĩa, vì những con chó ông ta nuôi không chỉ rình rập trong căn nhà của chủ nó; ông ta có hai căn nhà ở hai bên xóm, một căn để ở và một căn nuôi lợn, và những con chó đen ấy, như thỉnh thoảng giữa ban ngày từ đằng xa tôi bắt chợt cụm màu đen của chúng dịch chuyển từ bên này sang bên kia hoặc đứng lại rất lâu giữa đường quay đầu nhìn về một phía, nghiễm nhiên xem khoảng trống giữa hai căn nhà là lãnh địa riêng; hoặc cũng có thể chỉ mỗi mình tôi nghĩ thế, và trong khi người ta qua lại như không có gì xảy ra, tôi lại như thể đang đi xuyên qua lâu đài của những con quỷ đen, và việc chúng không sủa chỉ có nghĩa là chúng còn không thèm cảnh cáo.

Trái ngược với sự chậm chạp của tôi, bạn tôi bẩm sinh chạy giỏi, bước chạy của nó còn đi trước cả nó, mỗi lần có một cuộc náo động trẻ con trong xóm tôi yên trí rằng có nó tham gia... nhưng tôi đã quên mất, khi nhất định nài nó đi tiếp về phía chợ bởi được một quãng ngắn thì thằng ranh bắt đầu nghi hoặc, rằng phẩm chất ấy của nó chẳng thể trông mong gì được. Trong đầu tôi chỉ có hai thứ, những con ốc và, giờ đây càng lúc càng rõ thêm, những con chó. Đầu xóm có chợ đặc biệt nhiều chó, hết lứa này đến lứa khác toàn những con thiện chiến, trái ngược với đầu xóm dẫn lên nhà thờ nếu có cũng chỉ một hai con chó xù hôi khủng khiếp và sủa lắm. Trái với đầu xóm của đám chó đáng sợ là đám chó đáng ghét, những con này, thường là chó xù hoặc loại chó lai tạp nhỏ tí, đôi khi thoáng gây cảm giác hãi hùng nhưng chỉ một lóe chớp và theo cách hoàn toàn khác: được mặc áo, những cái áo cũn cỡn tưởng chừng, qua khóe mắt, khiến chúng có dáng vẻ như người. Nhưng rốt cuộc tôi sợ chó đến nỗi chưa bị chó cắn lần nào. Và kể cả sau này có được cho biết rằng ai sợ chó sẽ toát ra mùi sợ chó thì kiến thức ấy cũng hoàn toàn vô ích, vì chỉ cần nhận ra con chó thôi thì phản ứng tức thì sẽ diễn ra, chỉ cần để con chó một lúc nào đó chợt len lỏi vào đầu óc là đột nhiên nó sẽ đánh hơi được ngay, như thể cả ngày chỉ nằm đó rình đợi cái mùi ấy mà xộc đến. Cách tốt nhất để con chó không ngửi thấy cái mùi khiêu khích kia, theo kinh nghiệm tôi đúc kết với riêng mình, là không nghĩ đến nó, phớt lờ, quên bẵng nó đi, xem như nó không tồn tại, hoặc đều là chó hết, hoặc đều là người hết. Đừng ngẩng lên, tôi tự nhủ mỗi khi thấy bóng dáng một con chó; cũng thế, đừng ngẩng lên, tôi tự nhủ khi một người bán vé số rảo bước qua chỗ tôi ngồi ở quán cafe; tôi chỉ dám nhìn họ mỗi khi họ đã đi qua, những người bán vé số thuần thành, những anh chàng bán ốp lưng điện thoại, những thanh niên đem tài sản là sự bất hạnh hiển nhiên của mình đi diễu qua mọi chỗ đông người đánh hơi những ánh mắt ngơ ngẩn... họ bắt gặp ánh mắt người ta giỏi như rình bắt một tia hy vọng. Nếu thường xuyên ngồi ở một quán nào đó người ta không khỏi quen mặt những kẻ bất hạnh này, và có chăng thì họ cũng chỉ làm bộ không nhận ra một ai đó mà cố tình lượn đến sát bên; những ai ngẩng lên hoặc là kẻ mới đến, hoặc đi với phụ nữ. 

Nhưng nếu con chó không ở đó thì tôi không cưỡng được việc ngó nghiêng tìm kiếm. Tôi ghi nhớ được hết những nhà có chó ở trong xóm, và những con chó đen chỉ thuộc về một chốt canh phòng giữa những xó xỉnh hang hốc của những tên du kích khác. Chính vì vậy mà, sau khi vượt qua ải lâu đài chó đen của ông giết lợn cùng một vài chốt mai phục khác, tôi đi đến giới hạn của mình trong cuộc đi ruộng bắt ốc. Chỉ còn vài căn nhà nữa là đến chợ, lúc này đã rất vắng so với ban ngày, và bạn tôi đã bỏ xa, tôi khấp khởi nhìn vào một căn nhà để tìm con quái vật của mình, một con quái vật lông vàng đặc biệt hung hăng nhưng (cũng vì thế) thường xuyên bị cột lại bên cây cột điện cạnh nhà. Buổi chiều không có ai, cửa nhà bỏ trống, tôi đứng hẳn lại nheo mắt thật lâu nhìn vào căn nhà sâu hút tối mò phía đáy. Tôi chờ nó hay nó chờ tôi thì không thể xác định, nhưng khi tôi nhận ra nó thì đã không còn ý thức về việc bỏ chạy. 

Cả một vấn đề của vật lý hẳn hoi, đó là khi quan sát một vật chuyển động, nếu ta hướng ánh mắt theo chuyển động của vật ấy, tốc độ của nó không thể xác định được, hoặc nói đúng hơn thì tốc độ của vật mà ta nhận biết bằng mắt khác xa với tốc độ thật. Nếu có khi nào thật rách việc như một đứa trẻ con mà nhìn xe qua lại trên đường, ngồi sau xe một người khác chẳng hạn, người ta sẽ bất ngờ khi làm một khảo sát rằng những chiếc xe máy chạy ngang qua kia chỉ cần ta dừng ánh mắt không dõi theo nữa thì đột nhiên tốc độ của nó sẽ tăng lên chóng mặt, khác xa với khi ta bắt gặp nó từ đằng xa và quan sát nó chầm chậm tiến đến. Như thế có nghĩa là tốc độ của vật được nhận biết là tối đa, tức gần với tốc độ thực của nó nhất, khi hướng chuyển động là vuông góc với hướng nhìn và mắt ta không hề di chuyển theo nó, chẳng hạn nhìn thẳng phía trước khi một chiếc xe lao ngang qua mặt, ngược lại, tốc độ của một vật lao thẳng trực diện vào mặt ta sẽ hoàn toàn mù mờ, vô phương xác định, có chăng ta chỉ biết nó chuyển động (cho trường hợp đang xét đến là lý tưởng tức là một cú lao thốc vào mặt không do dự ngả nghiêng) là bởi hình ảnh của nó dần lớn lên choán tầm mắt theo một tốc độ tương ứng, nhưng chắc chắn là sẽ rất sai nếu dựa vào sự biến thiên tốc độ này để khảo sát tốc độ kia. Trong trường hợp này, như rất lâu về sau xuất hiện lại với tôi theo sự gợi nhớ của một hoàn cảnh khác ngoài những lần nhìn xe chạy, tôi không làm sao biết được con chó đang lao vào mình cho đến khi nó, mới tức thì chỉ là hai đốm sáng của cặp mắt, thoáng chốc đã hiện nguyên hình một con vật lao hùng hục, ở đây có sự tiếp tay của ánh sáng vì trên quãng đường xộc đến tôi nó đã xuyên qua suốt bóng tối nhập nhoạng trong nhà. Tôi đứng im như bị ghim chặt lại một chỗ và không có cả can đảm rời mắt khỏi cái mặt chó dữ tợn hãi hùng đang nhe răng kia. Nhưng bằng một cách thần kỳ nào đó con chó dừng lại trước tôi một mét và đứng im sủa, còn bạn tôi chạy đi với tốc độ thần kỳ của nó, vì khi đó chẳng còn thấy nó đâu.

Đương nhiên tôi cùng lúc nhận ra đây là chợ, và qua chợ là đường cái, qua đường cái thì phải một quãng xa nữa mới (có lẽ) đến nơi mà tôi mường tượng, nơi có ruộng và ốc, nơi tôi đã đứng bên bờ sát cạnh những con ốc giữa chốn bầy nhầy rau cỏ và nước. Kiến thức rõ rành rành này, tức đi về phía đó chỉ có con đường lớn, bố tôi cảm thấy khó mà tưởng tượng được rằng tôi lại không có. Vậy là việc thằng ranh kia làm, sau khi bỏ chạy, là đi nói với bố tôi; tuy vậy tôi cũng không nhớ mình có bị chì chiết nhiều hay không, rất có thể tôi thoát được vì đã vô tình chuyển sang cho ông sự mơ màng sau giấc trưa. Bố tôi vốn e ngại những lần tôi như vậy, vì quả thật hơn một lần tôi hỏi ông, theo lối bất chợt ngay khi bật dậy, về những tên trộm leo tường, cuộc bỏ chạy của người trong xóm khỏi xe tăng đang chầm chậm tiến vào từ một đầu, hay những sự việc chỉ có chung đặc điểm là sự hoang đường thấy ngay của chúng mà ông trong khi tìm hiểu trợn mắt kinh ngạc; một lần nọ giữa bữa ăn ông trình bày, không biết liệu ông có ý định đe dọa thật hay chỉ là vô tình vì những tưởng tượng của ông vốn luôn có tính chất đe dọa hoặc cảnh cáo, một kết luận bất chợt nhưng rõ ràng là kết quả của nhiều quãng suy tư, rằng để chữa bệnh lơ mơ nghễnh ngãng phải viện đến những cú tát thật dứt khoát. Nhưng những con ốc thì tôi biết rõ rằng không thể nêu ra như một lời biện bạch cho việc dám đi ra đường cái, vậy là tôi đành nói dối; ngoài mơ mòng thì nói dối lại là một sở trường khác, và cũng như mơ mòng, luôn bị nhà thờ hay gia đình nghiêm cấm, nhưng có lẽ vì vậy mà họ chẳng bao giờ tưởng tượng được những con ốc tầm thường kia có thể sống động đến mức nào, những con ốc trên mặt nước sáng loáng cùng đám rau cỏ bầy hầy dưới chân. Và cả bạn tôi cũng không bao giờ biết được tại sao tôi lại rủ nó đi bắt ốc vào buổi chiều hôm ấy.