God is a concept by which we measure our pain (JL)
Một lúc nào đó, bỗng nhiên tôi nhận ra đó đang là một buổi sáng Chủ nhật, một ngày không mở ra với bất kỳ hối thúc nào... Những hối thúc thường hiệu quả hơn bất kỳ thứ gì khiến người ta quên đi những giấc mơ, ngay khi chưa kịp đồ lại những đường viền lờ mờ chực lẩn đi mất hình thù trong suốt của chúng - và rõ ràng ta biết rõ là nó dễ biến đi mất đến thế nào vì khi tỉnh dậy ta ngay lập tức thực hiện những nét viền ấy; rồi một ý khẩn cấp về việc trễ giờ đột ngột túm lấy, dù chỉ để kiểm tra lại giờ và thấy rằng vẫn chưa trễ; nhưng thường thì sau đó nhận ra cùng lúc một nỗi uất ức kép, giờ thì đã trễ hẳn còn hình thì biến mất, không còn một chút gì lợn cợn... Hay ít ra thì đó cũng là cách mà tôi liên tục đi trễ, và trong khi treo lơ lửng cảm giác - buổi sáng thứ này rõ hơn hẳn những lúc khác - sẽ lao thẳng vào một cái ô tô nào đó (có lẽ vì ô tô thì bớt đau hơn xe máy, về việc này tôi đã có kinh nghiệm: với vật cản là ô tô (trường hợp này rõ ràng phải là đuôi hoặc hông chứ không phải đầu), hoặc một thứ xe phân khối lớn cồng kềnh nhưng lúc nào cũng bị kết án phải đi thật chậm (tiếng ồn tỷ lệ nghịch với tốc độ), với một mảng lớn ngay tức thì chặn đứng đà phi tới, ít ra thì lao vào đó người ta không gặp phải nguy cơ bị những thứ chi tiết kim khí lặt vặt vốn rất nhiều ở xe máy chọc vào người, hoặc một lúc nào đó gặp may, bay thẳng qua đầu xe rồi rớt xuống, đúng một vòng cung), tôi nghiêm túc cân nhắc thiệt hơn giữa hai khả năng gặp tai nạn thật và bị quở trách.
Nhưng buổi sáng hôm ấy, tôi đi vào những con đường song song của một khu dân cư mới (dù tồn tại đã rất lâu nhưng có vẻ nó sẽ không bao giờ mất đi danh hiệu này, như một cách so sánh giữa phần cũ hơn tương ứng của thành phố). Khi tôi nhận ra điều ở trên, tức đó là một buổi sáng Chủ nhật, tôi cũng nhận ra rằng khu vực này, nếu chọn đúng lối vào - nhưng có thể nói hầu hết những hẻm ở đây đều có phẩm chất ấy - người ta sẽ có cảm giác mình đã đột ngột xuất hiện ở một chỗ khác. Tôi nghĩ, ngay lúc ấy, con đường nhỏ này hẳn có thể xuất hiện ở rất nhiều những thành phố khác, Vũng Tàu, Sài Gòn, Quy Nhơn... thậm chí cái nơi tôi chưa bao giờ quay lại, Đà Lạt. Người ta chưa nói gì nhiều vào buổi sáng, các cửa sắt chưa mở lên hết, không mấy ai đi bộ ở đây... một thứ ánh sáng không quá gắt được tán đều bởi mây, chỉ có thể phân biệt với buổi chiều ngay trước lúc trời tối ở chính cái khung cảnh vắng vẻ này. Kinh nghiệm của tôi bảo rằng đừng cố nhìn kỹ bất kỳ thứ gì, cứ thế đi liên tục những con đường nhỏ gọi tên bằng số ấy. Rồi tôi dừng lại ở một quán cafe đã bao nhiêu lần đi qua nhưng chưa bao giờ ngồi lại, vì thường chỉ đi qua đó lúc chiều muộn. Trước mặt tôi là bãi cỏ lớn, bị chặn lại bởi mặt sau một trường học.
Nhưng tại sao những ngôi nhà ở đây lại đặc biệt đến như vậy? Bởi rõ ràng cảm giác không ở đâu, hay ở bất kỳ đâu kia, được tạo nên, như đã có thể nhận ra được, bởi chính những những dãy nhà ấy. Những ngôi nhà liền kề, tuy không rập khuôn, nhưng đều chịu giới hạn bởi những tiêu chuẩn về khoảng lùi hay tầng cao mà bằng cách nào đó không có nỗ lực nào quá đáng hòng ăn gian thêm một chút. Không có các khoảng sân nội bộ, thay vào đó trước những mặt tiền cửa cuốn là một khoảng vỉa hè trồng những cái cây không quá lớn. Không quá giống nhau cũng không quá khác biệt, không quá cởi mở cũng không quá riêng tư. Những ngôi nhà khó mà nói là mới xây, nhưng cũ thì chưa hẳn. Tầng trệt của chúng là các cửa hiệu bằng cách nào đó đã vô tình còn sót lại chút ít vẻ lịch sự tỉnh lẻ, khi mà người ta không quá hăng hái với các thứ biển quảng cáo nhưng cũng không quá bỏ bê cho những quầy hàng ngổn ngang chồm ra vỉa hè, nơi thỉnh thoảng có vài ba xe máy đậu. Nhưng nhìn kỹ một chút thì người ta hiểu tại sao: chúng là các shop thời trang, tiệm nail, cửa hàng đồ ăn nhanh (tuy nhiên đó chỉ còn là một cách gọi buồn cười, thường thì vào chủ nhật người ta đến đây và ngồi lại như một quán ăn sang trọng) rất ít hiệu tạp hóa, quán chay, và không thể thiếu, các khách sạn. Đôi khi đi ngang qua đây tôi nghĩ mình nên là một trong số các dân cư của nó, tức không phải các chủ nhà thường xuyên vắng mặt, mà là những người trông cửa hiệu hoặc chỉ đơn giản xuất hiện để kéo cửa cuốn lên mỗi sáng, thỉnh thoảng sắp lại chỗ cho một vài chiếc xe và có cớ để đứng trên vỉa hè chứng kiến tất tật xung quanh nhúc nhích với cái nhịp rất riêng của nó, hay nói cách khác, không có gì đặc biệt. Những thứ kệch cỡm mà kiến trúc sư luôn biết cách tạo ra ở những chỗ khác, ở đây được kiềm chế ở độ vừa phải; trong khi không có thứ gì quá tuyệt để con mắt vơ vẩn trở đi trở lại, không thứ gì quá xấu để chọc vào nó.
Đương nhiên có thể đó cũng là Đà Nẵng. Nhưng nghĩ thêm một chút thì rõ ràng không thể nào. Nếu là Đà Nẵng, ngay lập tức tôi sẽ bị tóm chặt bởi một cảm giác đờ đẫn, vì nếu thế thì ở đâu trong thành phố cũng như vầy cả; nếu đây là Đà Nẵng thì những con đường nhỏ này sẽ trở thành một hình dung tổng quát, ít nhất đối với tôi, hơn là một lóe sáng của một nơi ít nhiều có tính chất lánh mình, lại không quá tách biệt để có thể hội vào những dòng chảy thoáng qua, những nơi tình cờ ghé qua và khi ở đó người ta luôn biết rằng sắp tới sẽ là biển, hoặc núi, hoặc nhà máy, hoặc một nơi nào đó đông nghịt người mấp mé bên cạnh. Tuy nhiên, dù thế nào, sự đờ đẫn và dễ chiều lòng đôi khi cũng hấp dẫn, đôi khi nó trở thành một phẩm chất đặc biệt. Cũng có thể chỉ đơn giản là tất cả những nơi người ta từng đến và quay trở lại đều ít nhiều không còn quá đáng ghét nữa.
Những ngôi nhà ở đây, trên hết, gây cảm giác về một chuyển động, dù thế nào đi nữa, luôn được duy trì. Có lẽ bởi cái vẻ không cũ hẳn cũng không mới hẳn của nó. Những cửa hiệu kia tạo ra một cảm giác rằng ít nhiều chúng sẽ vẫn tồn tại, linh hồn được giữ lại bởi những chủ nhà bằng cách này cách khác vẫn chưa biến mất hẳn. Dấu vết của họ có thể thấy được nơi những chậu cây để trên ban công, hay ở những khung cửa sổ sát mặt tiền nhà trên các tầng cao, có thể nhìn rõ bức mành đung đưa khẽ sau cửa kính.
Ở trước mặt tôi, những hàng cây thẳng tắp - tuy vậy đôi chỗ kỷ luật bị phá hỏng bởi một cây lớn khác loại không cần phải đứng quá thẳng - tìm được tương ứng chạy song song với chúng ở bên kia con đường nhỏ - bản thân nó cũng được hai vỉa hè kèm hai bên - một dãy dài những ngôi nhà ba bốn tầng cao. Vẻ đều đều không chút nổi trội của toàn thể đôi khi được thả lỏng, bởi vậy nhẹ nhõm lui sâu vào phông nền, nhờ chuyển động của một chiếc ô tô đi ngang qua. Bên kia đường, bên cạnh phòng nha cửa cuốn vẫn còn chưa mở lên, dẫu vào cái giờ rất kỳ quặc cho những cái bánh kem, tiệm bánh đã hoạt động, từ đó bốn đứa trẻ thong thả - dường đây là trạng thái chung cho mọi chuyển động, một vài xe máy đỗ lại vỉa hè, trong khi một số khác, cũng nhẩn nha như thế, rời khỏi đó - lần lượt bước ra khỏi một tiệm bánh. Bất kể chúng là khách hàng hay con cái của chủ nhà thì cũng có gì là quan trọng, bởi cái tủ bánh đặt ở mặt tiền chỉ nhờ vào chuyển động rất khẽ ấy - chúng trật tự diễu qua, chẳng thấy cần phải quay đầu nhìn như thể đã rất quen những cái bánh tuyệt đẹp bày trong cái tủ tuyệt đẹp - mà đến lượt mình nó bắt được sự chú ý của con mắt lơ đãng. Tủ kính lớn viền bởi những thanh sắt đen thật mảnh, trên các khay kính hắt đèn vàng đặt những chiếc bánh kem mà vẻ đơn giản những hình kỷ hà của chúng đã thật đầy đủ: rằng đây là những chiếc bánh kem ngon tuyệt, cho dù ngay cả với một người chẳng mấy khi có hứng thú với một cái bánh kem; hoặc giả những diềm kem hoa trang trí diêm dúa, vốn có công dụng duy nhất là đem lại vẻ đáng ngờ cho một cái bánh, từ góc nhìn xa này không đủ nổi bật để phá hỏng những khối trắng phau đáng thèm muốn kia... Chỉ cần một chiếc ô tô khác chạy qua, sự chú ý ngay lập tức chuyển hướng, và tiệm bánh lại lẫn vào vẻ rối tinh hài hòa những thứ nhỏ nhặt lẫn lộn của mặt tiền lớn ghép lại từ rất nhiều những căn nhà liền kề. Ngăn nắp và hỗn loạn: những bậc thềm không quá trơ trẽn, những ô cửa chia nhỏ nhiều cánh, những ô tô đỗ lại bên cạnh bãi cỏ được viền bởi hàng cây bụi được xén cẩn thận, tất tật chúng được chia nhỏ ra thêm nữa, bởi rất nhiều những lá nhỏ những cây cao vừa phải, đến một độ đảm bảo rằng không thứ gì quá thô kệch so với kích thước con người; chúng hút vào nhau đến một độ cân bằng được sắp xếp ổn thỏa giữa hai bên, dĩ nhiên sau những ướm thử và cân nhắc đã xong từ lâu, và bởi vậy mà có cảm giác rằng sẽ không cần phải thay đổi nữa, chẳng bao giờ quá đờ đẫn, nhưng chẳng bao giờ một giật cục của chuyển động bất thần không bị làm mềm đi bởi bóng đổ đám lá cây...
Tôi tự hỏi tại làm sao mà có thể như thế được, bởi giờ sớm của buổi sáng một ngày Chủ nhật, hay bởi thứ ánh sáng tán đều không nắng này, bởi quả thực dáng vẻ của những ngôi nhà kia có một sức hút tuyệt diệu mà tôi vô tình bị hút vào, hay bởi, đơn giản hơn rất nhiều, quyển sách tôi đang đọc? Các sự kiện lần lượt đặt cạnh nhau theo một nhịp đưa người ta đi liên tục như thế, chỉ có một bức chân dung, hay vô tình lúc nào đó nhìn vào tấm gương - điều này bây giờ thật hiếm, vì giờ thì rất nhiều gương và kính, ở đâu người ta cũng bị vây kín, hay không còn có thể bị giật mình khi nhìn vào gương nữa, như trong một truyện của NQT, nhân vật định sấn vào cô gái anh ta yêu nhưng bắt gặp vẻ thảm hại của mình trong tấm gương bên cạnh - hay bởi ý thức về một đấng tối cao, mà người ta mới bắt đầu than thở, bắt đầu cảm thấy tội lỗi và ân sủng, bắt đầu kháng lại chuyển động... Dẫu sao thì một vị Chúa duy nhất cũng vạch ra một hướng duy nhất để ý thức hướng về, dẫu sao thì như thế cũng có một trật tự, và như thế thì người ta bớt phẳng hơn, bắt đầu trồi lên lổn nhổn và thở dài; người ta khám phá, con đường vốn dĩ phẳng lỳ thật ra uốn lượt bất chợt và trồi sụt vô tình. Quả thực, tôi tự hỏi liệu có thể chịu đựng được bao lâu khi bản thân dấn vào đủ lâu một trong những căn nhà kia, vốn có vẻ gì đó cũng vui tươi khi chỉ lướt mắt qua lơ đãng. Rất sớm, có lẽ vậy, tôi sẽ nghe thấy những lời than thở của một bà chủ nhà nào đó, về con cái của bà ta, về những cuộc hôn nhân cứ tưởng là rất đẹp nhưng hóa ra lại không... và chẳng bao lâu tôi sẽ khám phá ra rằng cửa hiệu này mới chỉ mở ra đây thôi, mọi thứ đều được để lại bởi cửa hiệu trước đó, và giờ thì mọi thứ bắt đầu ế ẩm, trong khi đó công ty thiết kế bên cạnh không chỉ sập cửa im lìm vào chủ nhật, mà kể cả các ngày khác trong tuần, đợi một người thuê mới... Đợi một dấu hiệu, một vận may, hoặc chỉ để dẹp tiệm hẳn.
Một đứa bé thơ thẩn bước qua trước mặt, nó đạp lên bãi cỏ đuổi theo quả bóng. Tiếng mẹ con bé vang lên sau lưng khiến tôi chú ý, không phải bởi sự bất chợt của âm thanh, giờ thì quán đã đông, mà bởi những gì cô ta nói có vẻ gì đó khiến tôi buồn cười không chịu được. Có thể tưởng tượng rằng một bà mẹ vẫn thường, khi thấy đứa con làm một việc gì đó tưởng chừng gây hại hoặc chỉ là không nên làm, phát ra vô số những lời cảnh báo với một giọng nửa gay gắt nửa lơ đãng và không phải là không có chút hăm hở, bởi chẳng có gì để cảnh báo cũng như chẳng thể ngăn chặn bất cứ hành động nào, và rõ ràng bà mẹ cũng biết rõ là vậy. Đơn giản đó chỉ là một lời mô tả hành động sinh sản lối thừa mứa không thể ngăn cản, cứ thế chúng rất tự nhiên tuột ra khỏi miệng các bà mẹ. Với một giọng như thế cô ta thản nhiên gọi với theo đứa con gái nhỏ: coi chừng con gà nó đá cho bây giờ. Chính hành động kỳ quặc của con gà được thông báo theo lối vừa hiển nhiên vừa không tưởng ấy khiến tôi ngẩng lên nhìn con bé trước mặt. Ngay lập tức tôi phải nghĩ rằng thông báo ấy dẫu thế nào đi nữa vẫn có gì đó hiểu được, bởi con bé trước mặt tôi đúng là loại có thể bị một con gà tức khí đá vào người. Hai con mắt lanh lợi cùng cặp môi mỏng vểnh lên, như thể thế giới đương nhiên cần phải bị chọc phá, báo hiệu một tinh thần khoái hoạt; óc tò mò trẻ con của nó chắc hẳn không thể bỏ qua cho mất cứ thứ gì lọt vào tầm nhìn. Tuy nhiên nó cũng tha cho hai con gà chủ quán nuôi làm kiểng; giờ thì mẹ nó đã ra ngoài bãi cỏ, và ba người bọn họ - ở đằng xa trên bãi cỏ chỗ gần bức tường trường học bỗng dưng xuất hiện một ông bố hói tay chân thõng thượt tuy cũng có phần vui tươi - khởi sự ném quả bóng qua lại với nhau.
Người phụ nữ trong lúc chơi với đứa con vẫn không ngừng phát ra những mô tả hành động. Những bước chân họ không quá thô bạo, tuy cũng chẳng dè dặt, trên bãi cỏ chẳng mấy êm chân, những bãi lầy chỗ này chỗ kia, khi con mắt giờ đây đã không còn lơ là nữa, không thể lẩn vào mảng xanh lớn. Bằng những lời mô tả liên tục không lúc nào nhãng đi bớt của bà mẹ kia tôi bị kéo vào một sự chú ý có phần hiện thực. Con người buộc phải nhận biết mọi sự, và phép màu của buổi sáng đã mất. Có thể nói gì đây, rằng cảnh vật đã hiện rõ hình hài thực của nó? rằng cái nhịp đơn điệu phần nào vui tươi mơ hồ của buổi sáng đầy ân sủng đã bị đè lên bởi một nhịp khác, cũng đơn điệu nhưng có phần hăm hở hơn? Nắng đã rõ hơn và hắt thẳng vào mặt tiền dãy nhà đối diện quán cafe, kiên nhẫn hun nóng những bức rèm phủ kín; những căn phòng không ban công kia cố vươn ra khỏi giới hạn hòng có được diện tích lớn nhất giờ tỏ rõ là những nơi không thể chịu được nếu ai đó buộc phải ngồi đằng sau cửa sổ kính lớn... Gia đình ba người kia rốt cuộc cũng chịu thua ánh nắng và rút trở lại vào quán cafe đã trở nên huyên náo. Tuy nhiên, cái giọng mô tả của người phụ nữ kiên cường hơn thể chất của con người; giờ thì nó đã hiện rõ thành những lời than thở.
Những lời than thở dẫu sao cũng là một nỗ lực mô tả thực tại, dù rất thường xuyên chúng mô tả sai. Và chúng, lảm nhảm và than vãn, và thở dài thườn thượt không kìm giữ, và phải thêm vào đó cả những thứ được tao ra, có thể nói, cũng theo cách thức đầy hân hoan ấy, vô vàn nhiều những ngợi khen dễ dãi và chê bai thuần túy vì khoái thú, tất tật dễ dàng bóp méo đi những gì vốn chỉ có nghĩa trong tư thế của một chuyển động. Bởi làm sao mà khả năng can thiệp vào tất cả mọi thứ bỗng nhiên mở ra thật dễ dàng như thế! và kìm lại thì khó hơn rất nhiều so với cứ thế buột miệng phóng ra các từ và các câu, như một khoái cảm ai cũng có quyền được hưởng, như những nét đồ lại vụng về khăng khăng làm đậm lên mãi một hình thù mỏng manh cho đến khi toàn bộ chuyển động khả dĩ đều chết cứng.
Một hình vuông, chẳng hạn, sẽ thật rõ và nói dõng dạc về sự tồn tại của nó nếu - chẳng cần khéo lắm - vạch thêm một đường song song gần một cạnh, nhưng nếu đó là những nét vụng về của một ý chí khăng khăng cứ vạch đi vạch lại, mà cây bút hết mực chỉ là sự vô tình dễ tha thứ nhất, kết quả là hoặc người ta sẽ bỏ đi để vẽ lại một hình vuông khác, hoặc toàn bộ các cạnh còn lại cũng chịu số phận ngu xuẩn tương đương. Nhưng dẫu sao thì trong cả hai trường hợp, khéo cũng như vụng, người ta ít nhiều cảm thấy rằng chẳng thể nào làm thêm gì khác với cái hình vuông ấy; những cạnh và những góc của nó cứng lại, không thể vẽ thêm vào bất cứ gì khác, không gợi ra bất cứ gì ngoài bản thân nó nữa.
Những con côn trùng nho nhỏ bắt đầu xuất hiện, chui ra khỏi bãi cỏ trước mặt và rất nhiều lùm cây xung quanh. Bỗng nhiên tôi nhận thấy mình đang hút thuốc quá nhiều. Có phải bởi khoa học đã chứng minh, hay một niềm tin rất thiếu căn cứ xác thực gây ra bởi một lời vu vơ nào đó chưa bao giờ tôi nghi ngờ, mà tôi vẫn luôn đinh ninh rằng côn trùng (và cả phụ nữ) ghét mùi khói thuốc ghê gớm; dù thế nào thì với niềm tin ấy tôi cũng phớt lờ được chúng. Nhưng sự đàn áp của cái giọng kia thì không thể thoát ra. Được nghe thấy trong một tổng thể tiếng ồn chung không phẩm chất, điệu trơ trẽn của nó bắt người ta phải để tâm như một thứ nhạc cụ chơi sai của dàn nhạc. Đôi khi sẽ xuất hiện một quãng lặng, nhưng chỉ cần đến lần thứ hai như thế người ta sẽ hiểu rằng đó là quãng hung hiểm nhất, bởi rình rập giữa sự bất động báo điềm gở của âm thanh kia không gì khác ngoài một tràng cười phá của người phụ nữ. Dù sao những thứ ấy cũng không lấp đi một thực tế rằng người phụ nữ kia đang nói chuyện với đứa con gái. Cả hai, cùng với ông chồng vụng về, ngồi sau lưng tôi; cách thức hoạt động của họ thật đơn giản, bà mẹ sẽ nói những câu của mình, thỉnh thoảng đứa con gái lanh lợi lặp lại và trả lời một ý, và ông bố, còn chậm chạp hơn, lặp lại ở chỗ này chỗ kia một câu của đứa con gái với cái giọng ngờ nghệch, như thể đã trở nên đờ đẫn vì quá sung sướng. Tuy nhiên cũng bởi nhận biết hoạt động ấy mà, trong khi duy trì cơ chế đuổi côn trùng của mình, tôi không tránh được ý nghĩ rằng họ cũng đang được hưởng cùng chúng cái mùi khó chịu tôi gây ra. Trong khi vẫn tiếp tục đọc, một lúc nào đó tôi mơ hồ tưởng chừng cô ta sắp sửa đứng lên đi về phía tôi quở trách việc hút thuốc. Trong quyển sách tôi đọc xong hôm trước có cảnh người đàn ông (cũng khoảng tuổi tôi) giơ tay tát, hai cái, cô gái, rõ ràng không đẹp, đến phàn nàn về việc hút thuốc. Làm sao như vậy được nhỉ? Ý tôi là, làm sao tát được hai cái liên tục, nếu không dùng mu bàn tay cho cái thứ hai, mà như vậy thì lại quá hung tợn. Tôi khởi sự tưởng tượng ra những lời của cô ta ngay trước cả khi cô ta có ý định. Rốt cuộc tôi đã bắt đầu nghĩ bằng cái giọng của cô ta.
Tôi vung quyển sách phủi đi những con côn trùng bay lơ lửng, và cả những ý nghĩ lơ lửng của mình. Người phụ nữ rõ ràng đã nhận thấy hành động đầy sốt ruột của tôi. Vậy là, không phải khói thuốc, chính vì cái hành động ấy mà cô ta phải lên tiếng. Muỗi quá phải không, nhiều muỗi quá, sao mà nhiều muỗi thế này không biết...
Đám côn trùng vậy là đã được xử lý. Những con muỗi. Tôi đã được báo hiệu để đứng lên. Quay đầu nhìn về phía những cái bánh kem một lần nữa, ánh sáng màu vàng của cái tủ tuyệt đẹp lúc nãy giờ trông thật ngớ ngẩn trong ánh sáng gắt của buổi sáng. Giờ thì nắng đã tìm được góc thích hợp khiến mặt tiền kia phát sáng đến chói mắt. Mới chỉ buổi sáng đã như thế, và rất sớm thôi sẽ là buổi trưa... Nhưng sẽ thật ngây thơ nếu nghĩ rằng sắp phải dồn sức chống đỡ cái giờ chói chang ấy, bởi vẫn còn một buổi chiều thê lương trước mắt. Buổi chiều Chủ nhật: buổi chiều của các buổi chiều. Không nghi ngờ gì nữa, tôi nghĩ ngay lúc vừa đi ra khỏi con đường nhỏ phủ bóng cây để nhập vào đường lớn đầy ngập ánh sáng, ngày Chủ nhật cuối cùng cũng trở lại với hình hài thực tôi vốn đã biết từ lâu của nó.
