Trôi

Qua kênh Youtube Cao Hải Hà quá cố (và cả kênh này cũng không còn tìm thấy) tôi biết đến Anh Tú (chỉ còn mình anh), hay nói đúng hơn, biết người vẫn hát phần lớn những bài vẫn nghe theo lối thụ động (băng cát-sét) hồi còn rất nhỏ có tên là Anh Tú. Trong khi đó mãi sau này cũng những bậc cha chú khu tôi ấy (rất có thể chỉ sớm hơn các cô gái bằng tuổi tôi thời học cấp 3 một chút) mới biết đến người có tên là Tuấn Ngọc. Tại sao tôi lại có mối ác cảm lớn (khủng khiếp) như thế với Tuấn Ngọc? chắc chắn không phải chỉ vì riêng một góc trời là một thứ bốc mùi, và chắc chắn không phải mấy cô bạn cấp ba. Nhưng một điều có thể thấy rõ khi nghe lạc mất mùa xuân - mà việc chuyển sang lời Việt của Lữ Liên có lẽ gần theo cách chọn lấy từ có âm sát với bản gốc nhất, còn nghĩa thì không mấy quan tâm - hát bởi cả người này và người kia (rất tiện, hai anh em ruột, và người viết lời tiếng Việt lại là ông bố), và cả bản gốc tiếng Pháp le géant de papier, cùng với một bản (trễ hơn và chẳng cần nói rõ thêm ngoài việc đem vào chỉ để so sánh) của Lân Nhã: nếu Anh Tú, người đầu tiên, hát một thứ tiếng Việt lạ lùng, với cách phát âm các từ (chẳng hạn chữ cuối của câu đầu tiên, vắng) khác với tiếng Việt thông thường (có lẽ rất gần với cách phát âm của tiếng Pháp?), thì Tuấn Ngọc, và Lân Nhã, và có lẽ vô vàn các ca sĩ khác, đều khiến câu hát gần với tiếng Việt quen thuộc nhất, trôi nhất có thể, tuy bằng các cách khác nhau. Tuấn Ngọc dường tỏ ra, hoặc theo một cách tự nhiên, hoàn toàn làm chủ kỹ thuật và tiếng Việt, tạo một cảm giác dễ dàng - nhưng cần nói ngay, đây là dễ dàng khi nghĩ rằng muốn làm gì thì làm chứ không phải dễ dàng khi đã hiểu; và cũng rất hay cười duyên. Trong khi đó Anh Tú, mà sự dễ dàng chẳng hạn trong chỉ còn mình anh chỉ là vẻ bề ngoài và theo cách hoàn toàn khác, lại không cười hoặc ít nhất có dáng vẻ của người không mấy quan tâm đến thứ gớm ghiếc trông như giao tiếp với khán giả (một tập hợp rất ham làm duyên, nếu bằng cách nào đó có thể nhắc đến cùng Tuấn Ngọc: Paul McCartney và Tom Cruise). Đến lượt chỉ còn mình anh, bài hát gốc là tiếng Nhật (không phải Hoa), thì sự khác biệt giữa cách hát tiếng Việt giữa Anh Tú và Lân Nhã (cùng rất nhiều người có lối hát đưa về gần tiếng Việt hơn, hay cụ thể, nhiều tình cảm hơn) lại rõ ràng hơn cả, dù nếu chỉ nghe mỗi bản của Anh Tú lại chẳng hề thấy có vấn đề gì. 

Nhưng quay trở lại với người anh của Anh Tú một chút; giả như Tuấn Ngọc, mà việc không hát chỉ còn mình anh có thể sẽ đồng loạt được cho là thỏa đáng nếu được giải thích bằng việc Tuấn Ngọc thích các bài hát có phần sâu sắc hơn - sự sâu sắc rất hợp với các lỗ tai có gu tinh tế -, chẳng may, như tôi cố tưởng tượng, phải hát đúng bài ấy, kết quả có lẽ sẽ rất trôi, một bài hát nhanh và không có mấy cơ hội cười duyên, thậm chí trôi tuồn tuột.

_______________________________

Sự trôi này (có cả một thứ kinh tởm, được hát, tôi vừa tình cờ biết là có tồn tại mà cái tên của nó có một từ trôi) hoàn toàn khác với điều, rất dễ gây hiểu lầm, mà Stevenson hay đề cập đến, như một phẩm chất của người viết, sự làm hài lòng lỗ tai. Chính xác thì điều mà Stevenson nói đa số đều nhận thấy, gần như hiển nhiên, nhưng để gọi hẳn ra như thế thì có lẽ là do Stevenson cả đời, dù ốm yếu nổi tiếng, sống như một nhà phiêu lưu ngoại hạng, từ đảo này sang đảo khác..., tức ít nhiều nhìn vào ngôn ngữ của mình theo cách lạ lùng (De Quincey thì cũng thế). Henry James: Stevenson dám sống như một nhân vật tiểu thuyết. (Henry James đã trở thành người, ít nhất với tôi, tôi thấy cần phải hỏi ý kiến khi đụng vào một nhân vật mới, chẳng hạn Conrad; và việc đưa bài viết của James vào chung với bài của Virginia Woolf, và mở đầu với một câu đại loại bài nào cũng đều không thỏa đáng nhưng tham khảo cho người mới làm quen thì rất tốt, vậy thì đúng là không thoả đáng nhỉ, vì một khi đã khẳng định là không thỏa đáng thì buộc phải cho thấy rằng mình sẽ cố mà giải thích cái câu khẳng định ấy) Cũng trong cùng tiểu luận ấy, Henry James chỉ ra rằng tác phẩm đáng quan tâm nhất của Stevenson là tuyển tập thư, viết về cuộc sống ở các đảo và đủ mọi thứ khác.