Mái nhà

Vấn đề lớn nhất của một căn nhà chính là cái mái nhà; việc đỡ lấy nó là nguồn cơn phát sinh vô vàn các hình thức kết cấu, và người ta từng nghĩ đến nó trước tiên khi thấy cần phải xử lý mọi vấn đề trong việc dựng nhà. Thế nên các cụm từ có liên quan đến mái luôn chỉ thật rõ ràng nếu được hiểu ngả về nghĩa đen của nó nhiều hơn, mái nhà tranh chẳng hạn. Mái che hay mái hiên cũng thế; nhưng đến nóc nhà, vốn hay xuất hiện ở nghĩa ẩn dụ nhiều hơn, và thậm chí trượt còn xa hơn cả mái ấm, thì chuyện đã khác, sự quan trọng của cái mái không còn nữa dù nó là thứ duy nhất (cụ thể hơn, trọng lượng, các cấu kiện để tạo thành nó và cách thức để đỡ lấy nó là thứ được gợi lên) đáng để nói đến chứ không phải độ cao tuyệt đối của nó trong một căn nhà.

Tôi đã từng rất ngỡ ngàng khi đọc về đoạn Alain viết về kiến trúc, một câu nào đó đại ý kiến trúc là cách deal với trọng lực. Đương nhiên sự dễ dàng của một căn nhà bê tông, tức cách thức thi công đổ bê tông tất tật mái liền giầm liền cột của một căn nhà đã làm cảm giác về trọng lực kia, và bởi vậy cảm giác về sự chống đỡ cái mái nhà, đã không còn nữa. Điều đáng nói ở đây - tức là dành cho những ý nghĩ hướng về phía cho rằng nếu nó quan trọng thì nó đã không mất đi, và hình thức nào vững chắc và tồn tại được (một từ các kiến trúc sư rất thích: bền vững) thì nhất định nó đúng - là sự dễ dàng ấy không thể đứng yên mà sẽ lôi kéo những ý tưởng khác. Trồng cây trên mái chẳng hạn (thêm một từ các kiến trúc sư phát rồ: xanh, và nó luôn được viện ra để đặt cạnh hoặc bao gồm cả bền vững).

Nghĩ về nhà và cái mái nhà như thế, bỗng nhiên các kiến trúc sư phát cuồng lên vì Derrida và vung vít giải kết cấu khắp nơi trở nên lố bịch hơn rất nhiều. Rất có thể đó chính là (bên cạnh cả một tập đoàn lúc nào cũng khơi khơi chủ nghĩa chủ nghĩa) những khán giả lý tưởng cho bộ phim về kiến trúc vừa mới đây, về một kiến trúc sư Do Thái (đã Do Thái rồi lại còn kiến trúc sư, và lại là kiến trúc sư có nhãn Bauhaus, và lại còn kiếm được diễn viên có cái mặt không thể thích hợp hơn để vào vai nạn nhân).

Thêm một cái khác: hồ bơi trên mái. Tôi từng tham gia làm một căn nhà mà có lẽ có kể đi kể lại thì sự ngỡ ngàng tự tôi có trước nó vẫn còn nguyên. Trong rất nhiều những thứ kỳ quặc khác, căn nhà ấy đặc biệt bao gồm tất tật: trồng cây trên mái, hồ bơi trên mái, và nhà kính trên sân thượng, và đây là ở trên đỉnh một tòa nhà - một căn penthouse - hơn 30 tầng. Tuy nhiên cái hồ bơi không tưởng kia rốt cuộc đã không thành hiện thực mà trở thành một chỗ để thiền và tập yoga (và biết đâu sẽ trở thành chỗ để dạy yoga? sẽ rất tiện, vì nó nối thẳng với một cái thư viện, ít ra thì theo dự đồ ban đầu là vậy).

(phải chăng người Ấn Độ có mặt ở khắp nơi vì người chỗ khác tràn sang Ấn Độ để học thiền hết cả?)

(Một trong những điều Joseph Roth nói về xứ sở của Unhollywood, ngoài những cái bóng, là việc trồng cây