Dựng chuyện

Một câu chuyện ở tỉnh thì hấp dẫn, giống như đọc lại một cuốn tiểu thuyết. Ấy là khi người ta không còn bị hút bởi sức căng được kéo về đầu của kết cục. Dẫu sao, khi đọc lại, đương nhiên đó phải là một cuốn tiểu thuyết nói được điều gì mới, ít ra là với người đọc nó, ta lần mò ở khoảng giữa hai đầu sợi dây, tìm cách nối lại những chỗ bằng cách nào đó mất biến không dấu vết, mà có thể chính lực hút đi kia khiến ta cảm thấy nếu lờ đi cũng không để lại hậu quả gì nghiêm trọng, hay ít ra tưởng rằng như vậy, trong lần đọc đầu.

Nhà văn trinh thám hưởng lợi từ tập tính tò mò ấy của độc giả. Những nhà văn lớn thì lấy làm khó chịu. Nỗ lực của Georges Simenon: làm cho sợi dây ấy mờ đi, Maigret không thể là một siêu anh hùng (nhưng cũng phải nói rằng những thứ gọi là trinh thám hiện đại thường pha lẫn kinh dị kia đâu có vượt qua được Conan Doyle), và Maigret mất tích luôn thì càng tốt.

Những bộ phim siêu anh hùng là một đại diện, cho tất tật những trường phái mà ở đó người ta làm một việc: làm chứng cứ giả. Rất thường xuyên người ta dựng lên các tình tiết và cốt truyện, giải thích cái này cái kia, chỉ để làm cho một xen nào đó đứng vững được. Thường đó là một ý rất mạnh, đến nỗi khi nó xuất hiện người ta quyết định ngay phải bám cứng vào nó, không thể khác đi được. Những lời nói dối tinh vi, hay là nói dối vì quá tinh vi. Tôi nhớ rằng mình đã không thể xem hết được Inception mà không khinh bỉ, ngay sau khi nhân vật chính quyết định rằng tay kts kia không đủ năng lực khi không tưởng tượng ra được tấm thảm đủ thật (hay một thứ gì đó liên quan đến tấm thảm?), và tận giờ vẫn chẳng thấy mình thiệt thòi