Lại nhà

Hàng năm, cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều, bố tôi lại ngâm đi ngâm lại đoạn văn này như thể để cho tôi nghe, nhưng không rõ ông có biết là tôi khiếp mùa thu (một cách tượng trưng) đến thế nào hay không, bởi nó từng chỉ có một nghĩa duy nhất là đi học lại sau một quãng dài vơ vẩn, rồi thì kiểm tra và họp phụ huynh vân vân...

Sau rất nhiều cố gắng, đối với tôi, để thoát ra khỏi hình bóng (và cả cái tên) Cá Voi Trắng, truyện Mái hiên (tôi chạm vào đầu tiên vì nghĩ sẽ rất lâu nữa mới lại cầm nó lên) chứng tỏ việc ấy thật dễ. Chọn một chỗ để làm mái hiên cho ngôi nhà thì cũng phải loay hoay như tìm cách may túi cho cái áo Jacket trắng. Nhưng rõ ràng khi có quá nhiều lựa chọn thì người ta dễ lầm lẫn, không có gì ngăn trở thì cũng giống như không biết chọn chỗ nào cho đúng. Sự lựa chọn: khi nó xuất hiện, coi chừng. Dù sao căn nhà cũng tạo ra một huyễn tưởng cho cô gái trên núi, và cho cả người ngồi ở mái hiên ấy, Chắc hẳn đó là một người hạnh phúc.

Mr. Bloomfield của Hotel Savoy thì bằng một cách nào đó khiến tôi nghĩ đến ông thị trưởng của Furnes, đương nhiên đó hoàn toàn không phải hai nhân vật giống nhau, mà là ở chỗ họ nhìn vào mảnh đất của họ; và thêm nữa cái việc ông già quay lại thăm mộ khiến tôi nghĩ đến, thật kỳ lạ là đúng ngay thời điểm đang mày mò này, một người có cái nhìn đặc biệt về các công trình xưa cũ, về việc cải tạo, John Ruskin.

Và rồi khi tôi như thể nằm xuống, với cảm giác thư giãn không hề nhỏ, giống như trước đây với Middlemarch, thả mình chìm vào lòng sông một quyển tiểu thuyết thật dày, những trang đầu tiên của nó lại làm một người khác hiện ra, Balzac. Arnold Bennett có ý gì đây khi ngay từ đầu quyển sách đã miêu tả một vùng đất đậm đặc chất tỉnh, cái tên Constance, rồi chuyện ghép ba ngôi nhà lại làm một ấy? Để rồi xem. Nhưng phải nói rằng kiến trúc sư Grindot của Balzac thì không bị bỉ bôi ngay từ đầu như tay kiến trúc sư của nhà Baines. Để cho hai căn phòng thông nhau chênh đến hai bậc là điều kỳ lạ, dù sàn hai tầng nhà giáp vách đương nhiên có độ lệch.

Kiến trúc, hay việc xây dựng, cũng xuất hiện trong Middlemarch, nhưng đấy là khi người ta biết mình phải làm gì.

Grindot, khôi nguyên La Mã, lại phải cay đắng kiếm ăn bằng cách lãnh thầu việc tỉa tót mấy căn nhà cho giới giàu xổi, nhà của César Birotteau chẳng hạn, và nỗi đắng cay ấy vẫn còn kéo dài đến tận ngày nay, chỉ có điều nó đã được đánh lên cho bóng bẩy. Cách thức: nói về sự đọc và khuyên nhủ sự đọc. Nhưng mà, cũng như các bác sĩ, người ta không hiểu một chuyện, đó là thật khó để giấu giếm bất cứ thứ gì một khi đã viết. Đặc biệt còn lại rất nhiều chữ, ngược hẳn với trước kia, khi các kiến trúc sư khuyến khích học trò đọc sách kiến trúc vì nó ít chữ nhiều hình. Các kiến trúc sư lại có rất nhiều câu chuyện, đặc biệt nhiều. Kể một câu chuyện là cụm từ mà người ta nghe thấy hàng ngày trong lớp đồ án. Con trai của một Khôi nguyên La Mã ở Việt Nam gần đây cũng in sách, ở một nhà sách mà đột nhiên xuất hiện rất nhiều các kiến trúc sư, bên cạnh các sách về thiền và tu tập, và những ký ức lên men méo mó... Trong số đó có một người từng hết lời ca ngợi cái tòa thư viện mà Sebald thấy vô cùng gớm ghiếc ở Paris, cũng người đó từng mở lớp dạy thêm thiết kế tại nhà riêng. Dạy thêm, thiết kế, cho những đứa lớp tôi hồi đó thấy có nhu cầu cần học thêm thiết kế, học cách kể các câu chuyện.

Và hàng năm, cứ khi nào một công trình (gần như) xong xuôi, tu bổ hay bị phá đi, mà trước đó chẳng hề một ai biết đến, các kiến trúc sư lại hừng hực khí thế, dập dìu đều đặn bày tỏ quan điểm. Nhưng mà, cứ lẳng lặng như không biết gì đến rồi đột nhiên nhao nhao cả lên một bọn khi một ngày hình hài của nó xuất hiện, thì cũng như là bình luận bóng đá. Đã có tỷ số thì nói sao mà chẳng được, nói thế nào đi nữa thì kết quả cũng không thể thay đổi, thành thử người ta an tâm mà nói. Những gì đã tồn tại, đã xuất hiện rồi thì đều phải chịu được sự rầy rà ấy. 

Nhưng các kiến trúc sư, như vậy tức là họ đã được giáo dục từ chính khách hàng của mình, ở chỗ bình luận tứ tung mọi thứ, và chỉ khi nào một sự gì đó đã xong. Một kiến trúc sư thì càng lúc càng tiến gần đến trình độ khách hàng của mình, cái trình độ mà cũng chính các kiến trúc sư đặt ra để bỉ bôi khi nhao nhao nói về mở mang dân trí. Sự giáo dục ấy nhuốm màu cay đắng. Thường xuyên các chủ nhà không biết mình sẽ phải làm gì, các hình ảnh và ý muốn hết sức mơ hồ liên tục phảng phất biến hình trong không khí, cho đến khi nhìn thấy những phác thảo 3d đầu tiên của căn nhà.